F-35’lerin  kalite  sorunları,  hâlâ,  tam olarak giderilemedi…! (F-35’s  quality deficiencies has  not  been  resolved completely, yet…!)

ABD  Sayıştayı’nın (Government Accountability  Office-GAO)  Senato  Komitesine  sunduğu  Haziran 2018  tarihli  ve  “F-35  Joint  Strike  Fighter”   başlıklı  raporda, böyle  söylenmiş…!

F-35,     firması (ABD)  tarafından  geliştirilmekte  olan  bir  muharip  uçak… Basında  da  sık  sık  gündeme  gelen  bu  uçağın bu  üretim  programına  dahil  olan  ülkelere  dağıtımına  başlanmış  durumda… İsrail’den  sonra  İngiltere’ye  de   gönderilmeye  başlandı…

Ülkemize  teslim  edilecek  F-35  uçaklarından  ilkinin  21  Haziran  2018’de  teslim  edileceği,  bir  süredir,  basında  duyurulmakta…

Bir  tarafta,  çok  “maharetli”  olacağı söylenen  bu  uçağı  merakla  bekleyen  insanlar…  Diğer  tarafta  ise,  uçağın  henüz  kullanım  için  yeterince  uygun  durumda  olmadığından  bahseden  bu  rapor…  Gerçek  durum  nedir…?

Öncelikle, F-35  uçak  geliştirme  programının  ABD  askeri  havacılık  tarihinin  en  pahalı  programı  olduğu  söylenmekte… Sürekli  gecikmeler  yaşanan  ve  maliyeti  katlanan  bir  program…!  Bu  programın,  halen, “düşük  yoğunluklu  üretim”  safhasında  olduğu  söylenebilir…

GAO’nun  bu  raporuna  göre, uçakların  “tam  kapasitede  üretim”ine  (full rate  production)  başlanıp  başlanmamasına, ABD  Savunma  Bakanlığı  tarafından,  2019  sonunda  karar  verilecek…

2015  yılında  gerçekleştirilen  testlerde,  sandalye  ile  fırlatmalarda, 62  kilogramdan  daha  düşük  kütleli  pilotların,  fırlatma  esnasında boyun  hasarına  maruz  kalabilecekleri  belirlenmişti… Geçen  süre  içinde,  bu  konuda  çeşitli  önlemler  geliştirildi…

2014’te  meydana  gelen  bir  kaza  ile, Pratt&Whitney  imali  motorlarda  kullanılan metal  contada (engine  seal) bazı  yetersizlikler  belirlenmişti… Bu  amaçla, imal  edilen  motorlara  tadilat  uygulandı…

Halen,  kaska  monteli  görüntü  ekipmanında (Helmet  Mounted  Display)   yaşanan  “ışık  kirliliği”  problemi  üzerinde  çalışılmakta…

Bir  başka  problem, uçak  üzerindeki  havada  yakıt  ikmal  probunun, tanker  uçaktan sarkıtılan  ikmal  ekipmanına  çarparak  hasarlanması… 2014-2017  döneminde 21  defa  yaşanan  bu  emniyetsizliği  gidermek  için, halen,  çalışmalar  sürdürülmekte…

İniş  takımı  lastik tekerleklerinin  ömür  kısalığı  çözümlenmeye  çalışılan  bir  başka  problem….

Mayıs-Ağustos  2017  döneminde  meydana  gelen  “oksijen  sistemi  yetersizlikleri”  üzerinde  geliştirme  çalışmaları  ise  halen  devam  etmekte…

ABD  Savunma  Bakanlığı  F-35  Tadarik  Programını, yaklaşık  onaltı  yıl  önce,   Ekim  2001’de  başlattı…  Bu  raporda  belirtildiği  üzere, raporun  yayımına  kadar 213  uçak  üretildi… Bunların  büyük  bir  kısmı  halen  uçuş  testlerinde  kullanılmakta…

Sonuç  olarak, uçaklarda  belirlenen  ve  henüz  düzeltilemeyen  emniyetsizliklerin  üretilmiş  bu  uçaklara  “tadilat” (retrofit)  olarak  uygulanması  sözkonusu…

Raporda,   bu  uçakların  hizmmette  kalacağı  ortalama  60  yıl  süresince,  bu  uçakları  destekleme  için  (sustainment  cost) 1.1  Trilyon  USD   harcamak  gerekeceği  ifade  edilmiş…!

F-35’e  uygulanan  testlerde , Ocak 2018  itibariyle    111  adet   “uçuş  emniyeti  ilişkili” (Category 1) ”  aksaklık / eksiklik (deficiency)  belirlenmiş…!    Raporda,  bunların  bir  kısmının, “tam kapasitede  üretim”  safhasına  geçinceye  kadar  dahi  giderilemeyeceği  söyleniyor…!

Göründüğü  kadarıyla, F-35’ler  uzun  bir  süre  daha  askeri  havacılığın  gündeminde  kalacak  gibi  görünüyor…

“Milli  Muharip  Uçak” imalini  hedefleyenlerin  F-35  projesindeki  gelişmeleri  “iyi  okumalarında”  fayda  olacaktır…!

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.gao.gov/assets/700/692307.pdf