Ameristar Air  Cargo  MD83  kazası… neden  meydana  gelmişti…? ( Why  Ameristar Air  Cargo  MD83  accident  had  happened…?)

Ameristar Air  Cargo  MD83  kazası, Detroit  Havaalanında, 8 Mart 2017’de  meydana  geldi… Yaklaşık, bir  yıl  önce…

Bir  yıl,  uçak  kaza  incelemelerinde  genelde kısa  sayılabilecek  bir  süre… İnceleme  Sonuç  Raporu  henüz  yayımlanmadı…

Avherald.com’da 11 Nisan  2018 tarihinde  yapılan  duyuruda, ABD  Uçak  Kaza  İnceleme  Kurulu (NTSB),  bu  kaza  incelemesi  kapsamında  hazırlanan  bilgileri  (Docket)  kamuoyunun  erişimine  açmış…  Ancak, bu  bilgiler  içinde, kazanın  neden  meydana  geldiği  hususunda, “bulgu / karar”  niteliğinde  tespitler  yer  almıyor… (Yine  de,  bilgilerin  bu  şekilde  paylaşılması, hiç  yoktan,  fazlasıyla,  iyi…bir  davranış…!)

Bu  kazada,  “7Z-9363”  uçuş  numaralı  uçak,  tarifesiz  (charter)  bir  uçuş  için, Dulles  havaalanına  gitmek  üzere, Detroit Willow Run’dan  kalkışa  geçti… Uçakta, 109’u yolcu olmak  üzere, 116  kişi  bulunmaktaydı… Uçak, Michigan’ın  Erkek  basketbol  Takımını  taşımaktaydı…

Uçak, 23L  numaralı  pistten  kalkışa  başladıktan  ve  “yerden  havalanma  hızı”na  ulaştıktan  sonra,  uçağı  kullanmakta  olan Yardımcı  Pilot (First  Officer), Kaptan  Pilotun  itirazına  rağmen, kalkıştan  vazgeçti; abort  etti…!

Uçak,  yüksek  hızı  sebebiyle,  pist  içinde  tutulamadı…pist  sonundan  toprak  araziye  çıkarak,  340  metre  kadar uzaklıkta  durabildi… Meydana  gelen  bu  kazada,  uçağın  başta  iniş  takımları  olmak  üzere  gövdesinde  hasar  meydana  geldi… Ancak, uçakta  bulunanlardan  neredeyse  hiçbiri  yaralanmadı…! Uçakta  meydana  gelen  hasar  önemli  seviyedeydi…

Kaza  inceleme  sürecinde, Kokpit  Ses  Kaydedicisinin  kaydettiği  konuşmaya  göre,  uçağı  kullanmakta  olan Yardımcı  Pilot,  uçak  yerden  kesilme (kalkış)  hızına ulaşmasına  rağmen,  beklenen  davranışı (rotation, take  off)  göstermeyince; kısaca,  uçuşa  başlamayınca,  hiç  tereddüt  etmeden, abort  etmişti…! Yardımcı  Pilot  üstün  bir  performans  göstermişti…! Kaptan  Pilot, hayatta  kaldığına  sevinirken, aynı  anda, büyük  bir  “mesleki  şanssızlık”  da  yaşamıştı…

NTSB  uzmanlarının 22  Mart  2017  tarihinde  gerçekleştirdikleri  testte, kokpitteki  lövyenin  ve  irtibatlı  olan  uçuş  kumandalarının  normal  şekilde  hareket  ettiği  görüldü…Mekanizmalarda  sıkışma  sözkonusu  değildi…Yine  de, yapılan  incelemede, sağ  elevatörün,  uçağa  burun  aşağı  pozisyon  verecek  şekilde, sıkışmış  olduğu   belirlendi… Meydana  gelen  bu  durum  sebebiyle,  hız 152  KIAS’den  173  KIAS’ye  artmasına  rağmen,  uçağın  yerden  kesilmesi  mümkün  olamamıştı…!

NTSB, sağ  elevatörün  içindeki  “geared tab inboard pushrod linkage”  mekanizmasının  hasarlanarak, sağ  elevatörün  hareketini  engellemiş  olduğu  belirlendi… Kısaca, pilotun  kokpitten  hissetmediği / farketmediği,  mekanik  bir  engellenme…

Hasarlanan / yamulan ve  sıkışan mekanizma.

Uçağın  uçuş  öncesi  (dıştan)  kontrolu,  Kaptan  Pilot  tarafından  yapılmış…  Yardımcı  Pilot  bu  esnada kokpitte  ve  diğer  görevleri  / kontrolları  yapmakta…

Bu  kazadan  sonra, Boeing  Firması  tarafından  yayımlanan  bir  Uçuş Operasyonu  Bülteninde ( Flight  Operations  Bulletin)   bu  uçağın  kazadan  bir  gece  önce (yerdeyken) şiddetli  rüzgara  maruz  kaldığı  anlatılmış…!  Kısaca, uçakların  gerek  uçuşu  esnasında  ve  gerekse  yerdeyken, kuvvetli  ve  özellikle  darbeli rüzgara (gust)  maruz  kalmaları  durumunda yapısının  nisbeten  narin    kısımlarında (eleron, elevatör, radır,…)  hasar  meydana  gelebilmekte…

Bu  durum  tasarımcıdan  başlayarak, üretici, havayolu  işletmecisi, uçuş  kulesi / uçuş  hattı  görevlileri, pilotlar  ve  bakım  ekibi  tarafından (teorik  olarak)  bilinmekte…Kısaca,  “konunun / riskin”  bilinmesinde  bir  eksiklik  yok…

Sorun…  kimin  ne  yapacağının  yeterince  tanımlanmamış  ve  kontrol-tespit  prosedürlerinin  “sonuç  alıcı”  nitelikte yazılmamış…uygulanmamış; uygulamaların  denetlenmemiş  olması…!

Dün  öyleydi…(muhtemelen)  bugün  de  öyle… Görevler / sorumluluklar,  ilgili  dokümanlarda, “topu  taca  atar  nitelikte”  yazılmakta…  Kontrol  ise,  pek  çok  durumda…”hak  getire”…!  Bu sitede de  konu  edildiği  üzere, Yenişehir (Özel  Jet)  “Pito-Tübü  Kılıfı”  olayı  bu duruma  sadece  (ve  taze)  bir  örnek…!

Esas  konya  dönersek…:

Bu  kaza  öncesinde  yaşandığı  gibi,  uçak  şiddetli (ve  hasar  verici)  bir  rüzgara  maruz  kalırsa,  uçağın  yapısal  kontrolunu  kim,  nasıl yapacak…?  Uçağın  etrafında  dolaşarak  yapılacak  bir  kontrol  yeterli  olur  mu…? Bir  yolcu  uçağının  kuyruk  yüksekliği  dikkate  alındığında,  pilot  veya  başkası,  olası  yapısal  hasarı  görebilir  mi…?

Bu  kazada  da  olduğu  gibi, uçağın  dışından  görünemeyebilecek yapısal  hasarı  tesbit  etmek  için, gerçekte,  nasıl  bir  kontrol  yapılmalı…?  Uygulamalar  nasıl  ve  kim  tarafından  denetlenmeli…?

Dünya  havacılığı  hızla  büyürken, bu  konularda  alınan  tedbirler  de  aynı  oranda  büyümekte,  gelişmekte  mi…?  Cevap  “evet”  ise…  bu  (şanslı)  kaza  neden  yaşandı…?

Bu  uçak,  son  uçuşundan  önce,  iki  gün  kadar  yerde  kalmış…  Son  uçuşunda  ise,  uçuş  kumandalarıyla  ilgili  herhangi  bir  sorun  yaşanmamış… Uçuş  Veri  Kaydedicisi  bunu  söylüyor…

Aynı  ekipman, son  uçuş  teşebbüsünde  ise, sağ  elevatörün  görevini  yapmadığını (normal  şekilde  çalışmadığını)  söylüyor…  Belli  ki, bu elevatör  sistemi hasarı  uçak  yerdeyken  meydana  gelmiş…!  Ancak, yerde  uygulanan  kontrollar  bunun  tespitinde  yeterli  olamamış…!

Bu  noktada, uçağın  dış  kontrolunu  yapan  Kaptan  Pilotun  ve İç (Kokpit) kontrolunu  yapan Yardımcı  Pilotun  bir  hatası  görünmüyor…

Uçağa  uçuş  hattında  uygulanması  gereken  ancak,  mevcut  prosedürlerde  yeterince  tanımlanmamış  olduğu  anlaşılan,  “özel”  kontrolun  Uçuş Hattı  Personeli  tarafından  ve  rutin  görevleri  kapsamında  uygulanması  da  beklenemez… !

Bu  konu / ihtiyaç, Kule (ATC)  Personelinin sorumluk  sahasının  da  oldukça  ötesinde  bir  şey…

Havaalanlarının  uçuş  hatları  “Yetkililerin”  projektörlerini  tekrar  çevirmeleri  gereken  bir  saha  olarak  görünmekte…

Bizden  hatırlatması…!

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://avherald.com/h?article=4a5ecf6a&opt=2048

https://disciplesofflight.com/ntsb-update-ameristar-air-cargo-flight-9363/