Kendinizi  yoldurmayın…!

 

Zirkon  “Pırlanta”lar (!)

Okuyucu, “bu  yazının  ‘uzay’la  ne  ilgisi  var’…diye  düşünebilir…!  Hemen  cevaplayalım,  “çok  ilgisi  var”…!

Bu  yazıda  konu  edilecek “değerli”  ve “yarı  değerli”  taşların  ham  maddesinin (atomlarının) tamamı  uzay  ortamında, nötron  yıldızlarında,  süpernovalarda,   büyük  yıldızlarda,…  üretildi… Bu  yazıya  konu  olan  “gerçek  elmas”  ise, bu  Dünyada, insanlığın  ortaya  çıkışından  birkaç  milyar  yıl  önce   oluştu…! Şüphesiz,  uzayda, gerçek  elmasın  oluştuğu  başka  gök  cisimleri  de  mevcut…

*

Bu  yazıdaki  konumuz: “kendimizi  yolduruyor  muyuz”…?  Adam (kadın  da  olabilir…), yüzde  yetmiş  indirimle “pırlanta  yüzük”  satıyor… ! İnsanın, “gazeteye  yarım  kilo  sar”…deyesi  geliyor…!

Yılın  her  mevsimi  devam  eden  indirimli  satış  “furyasına”, yaklaşmakta  olan  “yılbaşı”  sebebiyle  pırlanta  yüzük (veya  diğer  ziynet  eşyası)   satışları  da  eklenecektir… Muhtelen  de  eklenmiştir… İnternette,  biraz  önce  yaptığımız  kısa  araştırmada, %40  indirimli  “pırlanta”  satışı   harıl  harıl  devam  etmekteydi…!  Kim, neyi, neden,  nasıl   bu  fiyata  satabilir…ne  soran  var… ne  de  cevaplayan…! (Bunu  Ankara  Ticaret  Odası’na  sorsak,  acaba,  ne  cevap  verirlerdi…?)

*

Uzun  zamandır  rahatsızlık  duyduğumuz  bu  konuyu  artık   ele  almanın  zamanıdır  dedik…! (Bu  konu,  her  nedense, “habercilerimiz”in  (TV, basın,…)  yeterince  ilgisini  çekmemekte… Vebali, onların  boynuna…!

Bu  konu,  oldukça  geniş  bir  konu… Biz  bu  konuyu,  yazımızı  okuyucunun  rahatsız olmayacağı  bir  boyutta tutabilmek  için, belirli  başlıklar  altında  özetlemeye   çalışalım…  Daha  ileri  gitmeden  şu  hususu  da  belirtelim: bu  yazıda  vereceğimiz  bilgilerin  tamamı (ve  çok  daha  fazlası)  İnternet  (ve  You  Tube) ortamında  mevcut…

Konuya  “pırlanta  nedir”  sorusunu  cevaplayarak  başlayalım:

Başvurduğumuz  kaynaklardan  anlaşıldığı  kadarıyla  “pırlanta”    ham-doğal  elmasın  (diamond, rough  diamond)  işlenmiş-kesilmiş haline  verilen  isim… Bunun  içimize  sinecek  bir  İngilizce karşılığını (belki  mevcuttur…)  biz  bulamadık… Bazı  kaynaklarda   “prenses” (dörtköşe; princess) kesim  için  kullanılan  bir  adlandırma  olduğu  söylenmekte  ise  de, kısaca, bu  adlandırmanın  işlenmiş  elmasın tamamı  için  kullanıldığı  görünmekte…   Tabi…  işlenmiş  “şey”in  gerçek-doğal  elmas  olması  kaydıyla…!

Ham  elmasın  işlenmesinde (ışıldayacak  şekilde kesiminde)  adını  Dünyaya  duyurmuş  bir  matematikçi ve  elmas  kesim  ustası  Marcel Tolkowsky… Bu  kişinin  1919  yılında  “ziynet  eşyası  dünyasına”  duyurduğu  kesim  şekli (dairesel,  konik,  57 yüzlü  kesim) bu  sahaya  bir  standart  getirmiş… Pırlanta  sözcüğü,  öncelikle,  bu  kesim  şekli  için kullanılmış  olsa  da,  çok  yüzlü   kesim  şekli  aşağıda  örneklenen  başka  ana-görünümler (fantazi: oval, damla, prenses, markiz, oktagon, kalp ve  baget)  için  de  kullanılmış…

 Değerli  taş kesim şekilleri.

Pırlanta  adlandırması, özellikle  Ülkemizde, işlenmiş  her  türlü  “değerli-görünümlü”  taş  için  kullanılır  olmuş…!

Tolkowsky   Kesimi

Bu  noktada, bu sahada  kullanılan  ağırlık  birimini  de  açıklamak  gerek: “Değerli/değerli-görünümlü”  taşlar  için  kullanılan  ölçü  birimi  olan  “Karat”(Carat)  nedir…?  Karat’ın  kökünün  “Keçiboynuzu  Çekirdeği”ne  dayandığı  söylenmekte… !  Bir  Karat = 0.2  gram (veya 200  miligram)…

Kısaca, size satılmak  istenen  “Pırlanta” (!)  taşın  “1  Karat”  olduğu  iddia  ediliyorsa, tartıldığında,  en  az  beş  gram  gelmesi  gerekir… (Tabi…Kuyumcunun  yapacağı  tartıyı  izleyebilirseniz…!)

*

Bu  noktada,  biraz, “doğal-elmas” (diamond)   konusuna  girelim…:

Doğal-gerçek  elmas  saf  karbondan  oluşmakta…  Saf  karbon,  çok  yüksek  sıcaklık  ve  basınca  maruz  bırakıldığında, kristal  yapısı (atomlarının  dizilme  şekli)  değişerek  elmasa  dönüşür… Çok  pahalı  ve  zahmetli  bir  süreç  olsa  da, bu  şartlar- belirli  ölçüde-  sağlanarak,  laboratuvarlarda “sentetik  elmas”  da  üretilebilmekte…! Tabi,  üretilen  bu “sentetik”  elmas,  müşterinin  farkını  gözüyle  ayırdedebileceği  bir  elmas  değil… “Elmas-görünümlü”  diğer  taşları  ayırdedemedikten  sonra…!

Bilim insanları  Dünya’da  bulunan  elmasın bir  ile  4.4  milyar  yıl  yaşında  olduğunu  ölçmekte-hesaplamakta…

Elmas, insanoğlunun tanıdığı en sert doğal maddedir.  Bir  elmas ancak başka bir elmas kullanılarak  kesilebilir.   Bu  sebeple,  elmas  kesen-işleyen  aletlerde, kesici  olarak,   elmas  tozu   kullanılır…

Burada, doğal  elmasın  tabiatta  çok  nadir  bulunan  bir   taş  olduğunu  belirtelim… Çok  değerli  olması  da  buradan  gelmekte… İnternetteki  bilgilere  göre, tanesi  bir  milyar  lirayı  aşan  değerde  “Pırlanta”lar  mevcut…!

Peki, bu  gerçeğe  rağmen, kuyumcu  vitrinlerini  dolduran  ve  Dünya  genelinde  sayısı  milyonları  rahatça  aşabilen  bu  yüzüklerin-kolyelerin  taşları  nereden  geliyor…;   “Dokuzuncu  Gezegen”den  mi…?  Cevaplanması  gereken  ana  sorulardan  biri  de bu…!

*

Bizim  gibi  “yeterince  meraklı  ve  araştırıcı  olmayan”lara   “Pırlanta”  adıyla  sunulan   taşların  tedarik  kaynağı  olarak  iki  olası  senaryo  ortaya  çıkıyor… Bunlardan öncelikli  olanı: “Elmas-görünümlü”  yarı-değerli  taşlar… Bunlara   İngilizcede  “gemstone”  veya  “semi-precious  stone”  denmekte… Şüphesiz, bu  sınıf  taşların  büyük  bir  kısmı  bir  “Pırlanta”  ile  karıştırılamayacak  kadar  farklı  görünümdeki  taşlar…

Türkçe’ye  “değerli  taş”  veya  “mücevher  taşı”  olarak  çevrilen  bu  sözcük  yanılgımızın  başlama  noktası…!   Değerli  ama, bir “doğal  elmas”  (Pırlanta) kadar  değerli  mi…?

Bir  tarihte  yolumuz  Dünyanın  sayılı  elmas  kesim  merkezlerinden  birine  düşmüş  ve  orayı  bir  müzeyi  gezer  gibi  gezmiştik… Ekipten, hali-vakti  yerinde  olduğu  (sonradan) anlaşılan  bir   üye,  eşi  için  bir   “Pırlanta” taş  aldı… Sanırım  çeyrek  karat  kadardı… Gözümüzün  önünde  15 000  USD  ödeyince, bu  ticaretin  hiç  de  bize  göre  olmadığını  anlamıştık…!

İşlendikten  sonraki  görünümü  itibariyle  Pırlantayı  andıran  pek  çok  mineral  mevcut… Bunların  en  başında  geleni “Zirkon”…

Aquamarine (2 Karat, İnternetteki  açık  arttırma  başlangıç fiyatı 46 ABD  Doları)

Zirkon’un  kimyadaki  adı   “zirkonyum  silikat”  ( ZrSiO4 ). Dünya  genelinde birçok  ülkede,   ( igneous, metamorphic, sedimentary) kayalardan   çıkarılan  bir  mineral… İkibin yıldan  beri  bilinen  ve  ziynet  eşyalarında  kullanılan  bu  taş  elmas  gibi  değişik  renklerde  olabilmekte…İşlendiğinde  de  pırlantayı  andırmakta…! Bu  mineral,  şüphesiz, doğal  elmastan  çok  daha  fazla  miktarda bulunabildiğinden,  fiyatı  da  doğal elmasa  kıyasla,  o  kadar  yüksek  değil…  Kuyumcuların  yüzde 40-70  indirim  yaparak (yaptıklarını  iddia  ederek !)  satabilmeleri  bu  yüzden…  Yine  de,  yüzüklerde  kullanılabilecek  irilikteki  zirkon  taşları doğal  ortamda  bulmak  çok  kolay  değil… Haliyle, bunları  bulmanın  belirli  bir  maliyeti  var…

“Zirkon”  konusu,  göründüğü  kadarıyla,  biraz  daha  derin…   Zirkon’un  bir  de sentetik  olanı  mevcut… Kısaca, “laboratuvarda  imal  edileni”…!  Buna  “kübik  zirkon” (cubic  zirconia)  adı  verilmekte…  Sentetik  olarak  üretilen “Kübik  Zirkon”    doğal  elmasın  oldukça  benzeri  görünümlü  bir  taş…  Haliyle  de,  müşteriye  “pırlanta”  olarak sunulanın  da  çok  büyük  bir  bölümü…!

Nehir  yataklarındaki  brikintilerin  içinde  bulunabilen  zirkonun  kahverengi  renklisi  pek  değerli  değil… Ancak, 1000  santigrad  dereceye  kadar  ısıtıldığında rengi  maviye  dönüşen  bu  taşa  değer  kazandırmak  mümkün…  “Sahi…,  sizin  tektaşınız  “ısıl  işlemle  (beyaz, şampanya, mavi, yeşil, sarı, gül, bal, şeftali,…)  renklendirilmiş”…  olandan   olabilir  mi…?

Doğal Zirkon

Sonuç  olarak,  “renksiz  zirkon”  taş    “doğal-elmas” (Pırlanta)  kandırmacasının “esas”  oyuncusu   (fraudulent substitute)  ….!  Tabi…, bu  oyunu  seyretmek  isterseniz…!

“Pırlanta” (doğal  elmas)   görünümlü  taşları  gerçeğinden  ayırmanın  birçok  yolu  mevcut… Bunların  bir  kısmı,  herhangi  bir  müşterinin  dahi  uygulayabileceği  yöntemler…Bir  örnek  olarak, yüzüğe  takılı  olmayan  yarı-değerli  taşı (zirkonu) belirlemenin  çok  basit  ve  kolay  bir  yolu, altına  yerleştirilecek  yazılı  bir  kağıdı  (bir  büyüteç  olarak)  ne  şekilde  gösterdiğinin incelenmesi… Burada,  kullanılan  yöntem, hakiki  elmasın  ve  diğer  taşların  ışığı  kırma  indisinin   farklı  görüntülere  yol  açması… Merak  edenler,  You  Tube’de  bu  konudaki kısa  videoları  izleyerek  bilgi  sahibi  olabilir… Taşın  ışığı  yansıtma  becerisinin (reklenme, parlaklık,…) incelenmesi, biraz  daha göz  tecrübesi  gerektiren, ancak, ilgi  duyanların  kabiliyetini  geliştirebileceği  bir  saha…

Tüm  bu  olumsuz-görünümlü  tanıtımımıza  rağmen, zirkon  taşlı  yüzük satınalınmaması  gereken  bir  ziynet  eşyası  değil… Ne  alındığının  bilindiği  ve değerini   aşmayan  bir  ücret  ödendiği  sürece…!  Kaynak  dokümanlara  göre, doğal  zirkonlar genelde sarı,  kırmızı  ve  kahverengi  renklerde  olurken, ısıtma  veya  ışık  radyasyonuna  maruz  bırakma  yöntemiyle  üretilenler, genelde, renksiz, mavi, yeşil  ve  diğer  renklerde  olanlar… Yine  de, mavi  renkteki  taşların  çok  satıldığı  söylenmekte…!

Zirkon’un  bazı  mekanik  özellikleri  doğal  elmasa  yakın  olsa  da, kullanımında  dikkat  edilmesi  gereken  bazı zayıflıkları  da  mevcut…Bunların  başında,  birkaç  dakikalık  süreyle   morötesi  ışığa  maruz  kaldığında  güzel  görünümünün  bozularak,  kahverengine  dönüşebilmesi… KIsaca, Güzellik  Salonları  zirkonun  düşmanı…!

*

Eğer,  yazıyı  buraya  kadar  okuduysanız, size  %40-70  indirimle  sunulan “Pırlanta”nın  ne  olduğunu  artık biliyorsunuz…

Yılbaşı  öncesinde,  kendinizi  (en  azından  aile  bütçenizi)  “Yılbaşı…Şeyisi”  gibi  yoldurup-yoldurmamak,   artık,  size  kalıyor…

Biz,  söyleyeceğimizi  söyledik…

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.siriuspirlanta.com/bilgi/pirlanta-nedir

http://geology.com/minerals/zircon.shtml

 

 

One thought on “Kendinizi  yoldurmayın…!

  1. Geri bildirim: Kendinizi  yoldurmayın…! — HAVACILIK VE UZAY | tabletkitabesi

Yorumlar kapatıldı.