Galatadan  Üsküdara   uçuş…ne  kadar  gerçek…? (Galata-Uskudar  Flight…how  much   convincing…?)

Galatadan Üsküdar. (Fotoğraf: Y.Kenaroğlu)

Hezarfen  Ahmet  Çelebi’nin  Galata’dan-Üsküdar’a  (kendi  yaptığı  kanatla)  uçuşu  tarihimizin  önemini  koruyan  olaylarından  sadece  biri…! Gerçek  mi, efsane  mi…hâlâ  tartışılmakta…

Üniversitelerimiz  gerekli  açıklamayı  yapmadığı  sürece, bu  tartışma  da  sürecek  gibi  görünmekte…!

Bu  konuyu, önceki  yıl  bu  sitede  ele  almıştık… Aşağıdaki  yazı  bir  “tekrar  hatırlatma”  niteliğinde…

Son  günlerde,  basında  yer  alan  bir  haber  bu  konuyu  hatırlatmamızı  gerektirdi…!  Habere  göre, bir  “gözüpek” (siz  “adrelaniln  tutkunu”  diyebilirsiniz…)  bir sporcumuz,  bu  tarihi  olayı/efsaneyi  tekrar  canlandırmak  niyetindeymiş…!

Biz, “testi  kırılmadan”, bazı  hususları  tekrar  hatırlatalım  dedik… Unutmalayım, çeşme  yolları  “kırık  testi”lerle  dolu…!

*

Evliyâ  Çelebinin 1630-1632  döneminde  yazdığı Seyahatnamesinde  Hezârfen Ahmed Çelebi’nin  gerçekleştirdiği  “Galata  Kulesinden  Üsküdar’a”  uçuşundan  da  bahsedilir…Evliya  Çelebinin  bu  kitabı,  bilindiği  kadarıyla,  bu  dönemde  yazılmış  olan  ve  bu  uçuştan  bahseden tek  kaynaktır…

Bu  olay, Seyahatname’de  şu  şekilde  anlatılmıştır:

“O,  rüzgarın  kuvvetini  de  kullanarak, kartal  kanatlarıyla,  ilk  olarak,  Okmeydanında  sekiz  veya  dokuz  defa  uçuş  denemesinde  bulundu.   Daha  sonra, Sultan  Murad (4. Murad) Sarayburnundaki  Sinanpaşa  Konağından  izlerken, Galata  Kulesinin (Karaköy-İstanbul) en  tepesinden uçtu  ve Güney-Batı  rüzgarının yardımıyla, Üsküdardaki  Doğancılar Meydanına  indi. Daha  sonra,  Murat Han  ona bir  kese  altın  vererek: Bu  cesur  bir  adam. Bu istediği  her şeyi  yapacak  kabiliyettedir. Böyle  bir  kişiyi  alıkoymak doğru  değildir.”… dedi. Ve  onu Cezayire  sürgüne  gönderdi…!  O, orada  öldü.”…

1648’de John Wilkins,  Avusturyanın 1554-1562  döneminde, İstanbul Büyükelçisi  “Busbeq”in  anılarında “bir  Türk’ün uçmaya  teşebbüs  ettiği”ni yazdığından  bahseder… Yine  de  Wilkins’in  bahsettiği  bu  olay,  Evliyâ  Çelebinin bahsedişinden  yüz  yıl kadar  önceki  bir  tarihe  aittir…

Hezârfen’in  uçuşunun  Evliyâ  Çelebinin  on  ciltlik kitap  setinde sadece   üç  cümle  ile  yer  alması yeterince  dikkat  çekici  bir  husustur…!

 

Hezârfen’in uçuş  rotası.

Üsküdar  tarafından  Galata Kulesi (yarı  yol !).

(Kaynak: Y. Kenaroğlu)

Galata  Kulesi  deniz  seviyesinden  35  metre  yükseklikteki  bir  arazi  üzerinde…Kulenin  konik  tepesinin  yerden  yüksekliği  ise   62.5  (deniz  seviyesinden  97.5 ) metre  kadar… Doğancılar Meydanının  deniz  seviyesinden  yüksekliği  ise  12  metre  kadar… Kulenin Üsküdardaki  iniş  noktasına  uzaklığı  3358  metre; Wright  Kardeşler’in  motorlu (ilk)  uçuşunun 75  katı  kadar…!  İddia  edilen  uçuşun “süzülme  oranı”  (glide  ratio)  39:1…yani, her bir  metre  alçalış  için  39  metre  yatay  uçuş  gerekli…! Gerçek uçuşta, uçuşun  düz  bir  çizgiyi  izleyemeyeceği  dikkate alındığında,  bu  oranın  daha  da artması  beklenir… Bu  da, hemen  hemen, modern  bir   planörün  performansı  demek…! (Bir  planörün  yerden  havalanabilmesi  için   bir  çekiciye (ilk  hıza)  ihtiyacı  olduğunu  da, gecikmeden,  belirtelim…)

Hezârfen’in  inşa  ettiği  kanadın  bir  kartal  kanadı  benzeri  olduğu  anlaşılıyor… Bir  akbaba  kanadının süzülüş  oranının yaklaşık  30  kadar  olduğu  ölçülmüş / hesaplanmış… Bir kartal  kanadının  süzülüş veriminin  (L-Taşıma Kuvveti/D-Sürükleme Kuvveti…veya,  Uçuş  Hızı/Alçalma  Hızı)   akbabanınkinden  daha  düşük  olduğu   varsayıldığında, Hezârfen’in  Üsküdara  ulaşmasının  “biraz  zor” olacağı  görünüyor…!

Diğer taraftan, padişahın  bu  uçuşu  Sarayburnundan  izlediği  iddiası  dikkate  alındığında, bunun  pek  başarılı  bir izleme olamayacağı  da  anlaşılıyor… Galata  kulesine  çıkacak (kanatlı)  bir  kişinin Eminönü  iskelesinden  bile  görünebilmesi,  biraz,  keskin  göz  gerektiriyor…!

Gelelim  Evliyâ  Çelebi’ye… Kısaca, ne  kadar  güvenilir  bir  kaynaktı…?

Dr. Yeliz Özay,   2012’de yayımlanan  doktora  tezinde, Evliyâ  Çelebi  için şöyle  bir  değerlendirmede  bulunmuş: “Evliyâ Çelebi, kimi zaman büyük bir iştahla kurmaca hikâyeler anlatır; yarattığı edebî; mizahî ya da dramatik etkiyle amacına da ulaşır. Ancak okurunun bu anlatılara ilahi bir bağlılıkla inanmasını talep etmez; aksine kendisini bir hikâyeci olarak takdir etmesini bekler…”

“İslam  Araştırmaları  Dergisi”nde yayımlanan  “An Ottoman Mentality – The World of Evliya Çelebi”  adlı  makalede, Evliyâ  Çelebi  için:   “…İki sebepten ötürü Seyahatname’de verilen bilgiler temelsiz veya büyük  oranda gerçekten uzak olabilir. Dankoff bu iki sebebi, Evliya Çelebi’nin kendince  önemli kabul ettiği bir hadisenin veya mekânın uzağında kalmaktan duyduğu rahatsızlık ve anlatımının tekdüzeleşmesini engellemek maksadıyla hikâyelerine kurgusal ögeler katma eğilimi olarak açıklar…” denilmiştir…

Anlaşıldığı  kadarıyla,  Evliyâ  Çelebi’nin, “Seyahatname”sinde  anlattıkları  hakkında, “okuyucuyu  ikna  etme”  gibi  bir  kaygısı  olmamış… !

*

Peki,

“Galata’dan Üsküdar’a  uçuş  hikayesi”  daha  ne  kadar  sürdürülecek…?

Herhalde…;  bir  kaza  yaşanana  kadar…!

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://en.wikipedia.org/wiki/Hez%C3%A2rfen_Ahmed_%C3%87elebi

http://www.turkiyat.hacettepe.edu.tr/Evliya_Celebi.pdf

Yeliz  Özyay; Doktora Tezi; Evliyâ   Çelebi’nin acayip ve garip dünyası. İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, Ankara, Eylül 2012

http://www.isam.org.tr/documents/_dosyalar/_pdfler/islam_arastirmalari_dergisi/sayi17/174_782.pdf

Önerilen Diğer Kaynaklar:

Çelebi, Evliya (2003). Seyahatname. Istanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, p. 318.

Wilkins, John. Mathematicall Magick or the Wonders that may be performed by Mechanicall Geometry. In two books. Concerning Mechanicall Powers and Motions, London 1648, 204.

 

 

 

One thought on “Galatadan  Üsküdara   uçuş…ne  kadar  gerçek…? (Galata-Uskudar  Flight…how  much   convincing…?)

  1. Geri bildirim: Galatadan  Üsküdara   uçuş…ne  kadar  gerçek…? (Galata-Uskudar  Flight…how  much   real…?) — HAVACILIK VE UZAY | tabletkitabesi

Yorumlar kapatıldı.