Güneşin çekirdeğinin dönüş hızı ölçüldü…! (Sun’s core rotation speed …measured…!)

Güneşin  iç  yapısı.

(Kaynak: SOHO (ESA & NASA)/ syfy.com)

Güneş…Dünyaya  en  yakın  yıldız…!

Bu  sebeple Güneş, ayrıntıları  en  fazla  bilinen  yıldız…

Yine  de, Güneş’in  her şeyini  bilmek  mümkün  olamadı… Her  geçen  yılda  yeni  birşeyleri  öğrenilmekte…!

Phil  Plait, syfy.com’da  yayımlanan  haberinde Güneş  hakkındaki  yeni  bir  keşfi  duyurmuş…Güneşin  çekirdeğinin  dönüş  hızını… Bu  hız,   Güneşin dış  yüzeyinin  dönme  hızının  dört katı…!

 

Bir  yıldız  olan  Güneş plazma  adı  verilen  bir gaz  topundan  oluşmakta… Plazma, maddenin, atomlarının  elektronlarından  bir  kısmını  veya  tamamını  kaybettiği  bir  durum…

1.4  milyon  kilometre  çapındaki  güneşin  merkezindeki sıcaklığın  15  milyon  santigrad  derece, basıncın  ise yüzmilyarlarca  atmosfer  olabileceği  hesaplanmakta… Bu  ortamda  Hidrojen  atomları  Helyuma  dönüşmekte…! Bu  esnada  açığa  çıkan  çok  yüksek  enerji  de  Güneşin  yüzeyine  ulaşarak, yüzeyden ışık  olarak  yayılmakta…

Güneşin  içindeki  Hidrojenin  Helyuma  dönüştüğü, Güneşin çapının  beşte  biri  (280 000  Km; Dünya-Ay  mesafesinden  biraz  kısa) kadar  büyüklükteki    bu  ortama Güneşin  çekirdeği  adı  verilmekte…

Amatör  bir  gözlemci  dahi, bir  dürbün  veya  küçük  bir  teleskopla,  Güneşin  gaz  küresinin  dönmekte  olduğunu  gözleyebilir…Çekilecek  Güneş    fotoğraflardan  animasyon  yaparak  ve  Güneş  lekelerini  izleyerek… (Güneşe, özel  gözlük / filtre  kullanmadan,   çıplak  gözle  bakmanın  tehlikeli  olduğunu tekrar  belirtelim…!)

Gerçekte,  Güneşin  ekvatorundaki  dönme  hızı  ile  kutup  bölgelerindeki  dönme  hızı  birbirinden  oldukça  farklı… Ekvatordaki  dönme  periyodu  25  gün  iken,  kutup  bölgelerinde  35  gün  kadar (differential  rotation) … Bu  durum atmosferi  olan  / gazla  kaplı  olan tüm  gök  cisimlerinde  benzer…

Güneşin  çekirdeği  ile gaz  yüzeyi  arasında  kalan  bölgeye  “convective  zone”  adı  verilmekte… Tencerede  kaynayan  su  gibi, sıcak  madde  yukarı  çıkarken,  soğuk  madde  aşağı  batmakta…

Güneş  plazması  içindeki  binlerce  madde  hücresi  bu  şekilde  hareket  ederek, çevresindeki  diğer  maddeyi  de  hareketlendirmekte…

Bu  madde  hareketi ses  dalgaları  gibi,  basınç  dalgalarına  sebep  olmakta… (Gerçekte, ses  dalgaları  basınç  dalgalarıdır…!)

Güneşin  yüzeyine  ulaşan  bu  basınç  dalgaları yüzeyde  titreşmelere  sebep  olur…Bu  titreşimler  ölçülebilir…!

“Helioseismology”  adı  verilen  bilim  dalı, bu  titreşimlerin  ölçümünden  hareketle,  Güneşin  içinde  neler  olduğunu anlamaya  çalışmakta…

Bu  basınç dalgaları (p-waves)  Güneşin  yoğun  iç  bölgelerinde  çok  hızlı  hareket ettiğinden, Güneşin  çekirdeğinin  nisbeten  yavaş  hareketine  karşı duyarlı  olamamakta…Çekirdeğin  dönme  hızını  belirlemede  doğrudan  kullanılamamakta…

Ancak, Güneşin çekirdeğinde  ortaya  çıkan  ve   “gravity  wave”  adı  verilen,  Einisteinin  Gravitasyon  Dalgalarından  oldukça  farklı  bir  şey  olan,  kütleçekimi  etkisiyle  oluşan  dalgalar (g-waves; deniz  dalgasının  yükselip  alçalması…) bazı  veriyi  sağlamakta…

Bilim  insanları, p-dalgalarının  etkisi  altında  hareket  eden  çekirdeğin  g-dalgaları  ile etkileşerek, ölçülebilir  bir  davranış  gösterdiğini  belirlemiş…!

NASA  ve  ESA’nın (Avrupa  Uzay  Ajansı)  ortak  projesi  olan  Güneş  gözlem  uydusu  SOHO ( Solar and Heliospheric Observatory ) p-dalgalarını  ölçebilmekte… Bu  uydu  ile  16.5  yıl  süresince  toplanan  verinin  analizinden, araştırmacılar, g-dalgalarının  p-dalgaları  üzerindeki  etkisini  belirlediler…!  Sonuç: Güneşin  çekirdeği  gaz  yüzeyinden  çok  daha  hızlı  dönmekte…

Bu  son  araştırma  hız  farkının  mertebesini  ortaya  koydu… Yoksa, çekirdeğin  gaz  yüzeyden  daha  hızlı  döndüğünü  tahmin  etmek  için  SOHO’lara  gerek  olmamalı…!

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://www.syfy.com/syfywire/spin-zone-the-sun%E2%80%99s-core-rotates-four-times-faster-than-the-surface