Milankoviç  Döngüsü…! ( Milankovitch Cycle…!)

Dünyanın  yörüngesinin  kayması.

 

Dünyanın “kafa  sallama”  hareketi.

(Kaynak: Wikipedia)

Astronomlarımızın bir  öte-gezegen keşfettiği  hususundaki haber, bir  hafta  kadar  önce, basınımızda  geniş  şekilde  yer  almıştı… Bu  haberden  haberdar  olduğumuzda,  konuyu  bu  sitede  de duyurmaya  çalıştık…

Bu  konu, 20 Ağustos 2017  tarihinde, HABERTÜRK  TV’nin  TEKETEK  adlı  programında, iki  saati  aşan  bir  süreyle   de konuşuldu…

Bize  ulaşan  hatalı  bir  tarih  bilgisi  sebebiyle, ancak, You Tube’den  ve  gecikerek  izlediğimiz  bu programda, sayın  Fatih  Altaylı’nın  programına  konuk  olan  üç  bilim  insanına  yönelttiği birçok  sorudan ikisine yeterince  net  cevap  alamadığını  düşündük…!  Bu  yazı,  bu  iki  soruya  cevap  niteliğindedir…

İzleyiciden  gelen  sorunun  ilki “Milankovich  Döngüsü  nedir ?”  şeklindeydi….

Milankoviç  döngüleri, Dünyanın eksenel  ve  yörünge  hareketlerinde, binlerce  yıllık  sürelerde  ortaya  çıkan  değişimlerin Dünya  iklimi  üzerine kollektif  etkilerini açıklar… İklimde  gerçekleşen  bu   dönemsel  değişimlere  verilen  addır…

Bu  ad,  bu  konuya  1920’lerde  dikkat  çeken Sırp jeofizikçi  ve  astronom  Milutin  Milankovitch’e izafeten  verilmiştir…

Bu  bilim  insanı, 1020’lerde, Dünyanın yörünge  eksantrikliğindeki değişimlerin, eksenel  eğilme değişimlerinin  ve yörünge  kaymalarının (precession) Dünyaya  ulaşan  Güneş  radyasyonunda değişimlere  yol  açtığını,  bu  durumun  da, Dünya  üzerindeki  iklim  değişikliklerini tetiklediğini-teorik  olarak- açıkladı…

  1. yüzyılda, benzer  teoriler  Joseph Adhemar, James Croll  ve  başka  bilim  insanları  tarafından  da  ileri  sürülmüş  olsa  da, bunun  doğrulanması zor  olduğundan,  bu  beyanlar,  bilim  dünyasında  yeterince destek  bulamadı…

Dünyanın gerek  kendi  ekseni  etrafındaki  dönüşü  ve  gerekse Güneşin  etrafındaki  dolanışı, Jüpiter  başta  olmak  üzere, Güneş  sistemindeki  diğer gök  cisimlerinin  gravitasyon  etkisiyle  değişime  uğramakta…

Öncelikle, Dünyanın  Güneşin  etrafında  dolandığı  yörünge çembere  çok yakın  olmakla  birlikte, bu  yörüngenin  eksantrikliği (dışmerkezliliği)  zamanla  değişmekte… Bu  yörünge bir  elipse  doğru  değişime  uğradığında, Dünya  ile  Güneş  arasındaki  mesafe  değişmekte…Bu  da,  mevsime  bağlı  olarak, Güneşten  Dünyaya  ulaşan  radyasyonun  miktarında  değişime  sebep  olmakta…

İlave  olarak, Dünyanın  eksenel  eğimi (Dünyanın  bir  topaç  gibi  kafa  sallaması; ( axial  precession, obliquity ) az  miktarda  da  olsa  değişmekte… Bu  eğimin  arttığı  dönemlerde iklim  değişiklikleri  daha  büyük  miktarda  gerçekleşmekte…

Dünyanın Güneş  etrafında  dolandığı  yörünge  de, neredeyse  bir  katı  cisim  gibi, Güneşin  etrafında  ayrıca  dolanmakta  ( apsidal  precession )…. Kısaca,  Dünyanın  iklimi, Güneşe  yakınlığı farklı  mevsimlerde  farklı  şekilde  değiştiğinden, dönemsel  olarak  etkilenir…

Dünyanın  yörüngesindeki  eksantriklik  ana  değişiminin 413 000  yıllık  periyodlarla, diğer  değişim  komponentlerinin  ise 125 000  ve  95 000  yıllık  periyodlarla  meydana  geldiği  hesaplandı…

Güneşin  Dünyaya  en  yakın konumdayken  (3  Ocak) ulaştırdığı  radyasyon, en  uzak  konumdakine  (4 Temmuz) göre  dört  kat  büyük  olarak  gerçekleşmekte… (ABD’nin  4  Temmuzu  bayram  yapması  biraz  da  bundan (!)).

Bilim  insanları,  yine  de, Dünyadaki  iklim  değişiminin  diğer  faktörlere  kıyasla, yörünge  değişiminden  çok  az  etkilendiğini hesaplamakta…!

Dünyanın  dönme  ekseninin  eğimi 41 000  yıllık  periyodlarla, 22.1  derece  ile  24.5  derece  arasında  değişmekte… Dünyanın  eksenel  eğiminin  bugünlerde  değeri  bu  iki  sınır  değerin  hemen  hemen  ortalarında… Milattan  sonra  11 800  yıllarında  tekrar  minimum  değerine  ulaşacak…O  gün  geldiğinde  bu  durum, bugün  gözlenen  yıldızlarda sayısal  değişim  olarak gözlenecek…O  dönem  geldiğinde, kuzey  yarıkürede  ve  kuzeye doğru  gidildikçe, Yazlar  daha  az sıcak, Kışlar  daha  az  soğuk  geçecek…(Tabi… yaşayıp  o  günleri  görecekler  için…!)

Dünyanın  eksenel  eğilmesinin  bir  turu  tamamlamasının (tapacın  bir  tam  baş  sallama  hareketi) 25 771.5  yıl  kadar  sürdüğü  hesaplandı…

Bilim  insanları, Dünyanın  yörünge  elipsi  ekseninin, Güneşin  etrafında, Jüpiter  ve  Satürnün  gravitasyon  etkisiyle, sabit  yıldızlara  göre, her 112 000  yılda  bir bir  tur  attığını  hesapladı… (Einstein  bunu, Görecelik Kuramının  bir  ispatı  olarak,   Merkür  için  hesaplamıştı…) Gezegenlerde  gözlenen  bu  yörünge  dönmeleri gravitasyonel  etkilere  ilave  olarak, rölativistik  etkilerle  de  ortaya  çıkmakta… Bu  sebeple, Dünya  için  hesaplanan 25 771.5  yılllık  (bir  tam) dönme  periyodu 20 800  yıl  ile 29 000  yıl  arasında  değişmekte…

Dünya  ile  birlikte, Güneş  ve diğer  gezegenlerin  yörünge  düzlemleri,  ayrıca,   yukarı-aşağı  hareket  de  yapmakta… “Precession  of  ecliptic”  olarak  adlandırılan  bu yukarı-aşağı hareketin  periyodu  ise  Dünya  için 70 000  yıl  kadar…

Kısaca, Milankovitch, bu  hareketlerin Dünya  ikliminde  periyodik  değişimlere (döngülere)  sebep  olduğunu  belirlemiş…

Astronomlarımız,  gençlik  yıllarında  öğrendikleri  bu  bilgiyi  unutmuş  olmalılar…!

İkinci  soru:  Evrenin ne  kadar  büyük…?

Bu  soruya  cevabı Nola Taylor Redd, 6 Haziran  2017  tarihinde, “space.com”da  vermiş…

Avrupa  Uzay  Aracının  Plank  adlı  gözlem/ölçüm  aracıyla  toplanan Kozmik  Artalan  Işıması  verisini  kullanan  araştırmacılar, Evrenin  çapının  13.82 milyar  ışık  yılı (Evrenin  yaşının da 13.82  milyar  yıl)  kadar  olduğunu  hesaplamıştı… Bu, “gözlenebilir  Evrenin  (observable  Universe) yarıçapı”   anlamına  geliyordu…

Bilim  insanları,  bu  değeri  Evrenin  doğumundan (Big  Bang)  bugüne  kadar  geçen  süre  olarak  aldıklarında  ve  Evrenin  “şişme” (inflation)  sabit  kabul  ederk,  hesaba  kattıklarında, Evrenin  yarıçapının 46  milyar  ışık  yılı  kadar  olması  gerektiğini hesaplıyor… Bu  da, Evrenin hesaplanan   çapını 92  milyar  ışık  yılına  getiriyor…

Oxford  Üniversitesindeki  araştırmacılardan  Mihran Vardanyan  dahil, bazı  bilim  insanları  Evrenin  çapının, yedi  trilyon ışık-yılı  gibi,   çok  daha  büyük  olabileceğini  ileri  sürdü…!

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

 

https://www.wikiwand.com/en/Milankovitch_cycles

https://www.universetoday.com/39012/milankovitch-cycle/

http://www.bbc.com/earth/story/20160610-it-took-centuries-but-we-now-know-the-size-of-the-universe

https://www.space.com/24073-how-big-is-the-universe.html