İHA  Sertifikasyonu  mu, yoksa, İHA  Sistemi  Sertifikasyonu mu…? (Certification  of  UAV or UAS…?)

Bir  oyuncaktan…askeri  bir  görev  başaranlara  kadar, uzaktan  kumandayla  uçurulan  hava  araçları  hızla  yaygınlaşmakta… Bunlar  havayolu  taşımacılığı  için  de, beklendiği  gibi, tehlike  oluşturmaya  başladı…!  Henüz,  bir  uçak  kazasına  sebep  olmasalar  da, havaalanı  yakınında  uçurulanlar  uçaklara  da  çarparak, en  azından, planlı  iniş-kalkışlarda  aksamalara  yol  açabilmekte…

Bu  sanayi  sektöründeki  hızlı  gelişme  ve  bu araçların  hızla  yaygınlaşması  üzerine, Sivil  Havacılık  Otoriteleri, son  on  yıldır  stresli  bir  çalışma  sürdürmekte…  Mevcut  uçuş  emniyetini  korumak  için, bu  araçların kullanım  ve  üretimini  kapsayacak  düzenlemeler  hazırlamaya  ve  uygulamaya  koymaya  çalışmakta…

Bu  konu, şüphesiz,  üzerinde  bir  dizi  yazı  yazılabilecek, oldukça  geniş  bir  konu…  Bu yazı  bu  konuya  bir  giriş  niteliğinde olacak  ve  bu  konunun  özel  bir  sahasına  değinecek…  “Sertifikasyon”a…

Sertifikasyon  Konusuna girmeden  önce  bu  araçların adlandırılması   üzerine  görüş  belirtelim:

Bu  kapsama  giren  hava  araçları oyuncaktan,  neredeyse-uçağa  kadar  çok  geniş  bir yelpazede  üretildiği  için,  bunları  tek  bir  adla  nitelemek (adlandırmak)  elbette  zor…  Yine  de, diğer  teknoloji  sahaları  için  olduğu  gibi, bu  teknoloji  sahasında  da, Dünya  genelinde, özenli  bir  dilin  kullanılması beklenir… Ama, gelişen / geliştirilen  dil beklendiği  kadar  özenli  olamıyor… Özellikle “düşük  kaliteli  basında”  yaygın  kullanılan  ad  “Dron” (Drone)… İnsansız  Hava  Aracı ( Unmanned  Air  Vehicle, UAV), Uzaktan  Pilot  Kumandalı Hava  Aracı ( Remote  Piloted Air  Vehicle, RPA )  biraz  daha “yakışıklı”  adlandırmalar… Son  yıllarda, bu  sahada  biraz    daha  bilinçlenmenin  de  etkisiyle, “araç”tan  ziyade “sistem”  ön  plana  çıkalarıldı… Bu  araçlar  artık, Yerdeki  Kontrol  Sistemlerini  de  kapsayarak, “Sistem”  olarak  adlandırılmakta… UAV  Yerine  UAS;  RPA  yerine  RPAS…  gibi…

Bu  araçların,  özellikle  çok  küçük  kapasiteli  olanlarının daha  önceki  model  uçaklardan  çok  farklı  şekilde tasarlanmakta  olabilmeleri  sebebiyle, “Quadrator” (Dört  pervaneli…)  yeni  adlandırmaların  yapılması da  sözkonusu… Neticede, bu  adlandırma  karmaşası  biraz  daha  devam  edecek  gibi  görünüyor… Yine  de,  havacılık  mesleği  içinde  olanların daha  özenli  bir  dil  kullanmaları  beklenir…

*

Dünya  genelinde  “uçuş  emniyeti”nin  sağlanması  ve  sürdürülebilmesi  için en  üst  organ, merkezi  Kanada’da  olan,  ICAO (International  Civil  Aviation  Organisation)… Sivil  havacılığa  yönelik  kurallar, uluslararası  katılım  süreçleriyle, bu  organizasyon  yarafından  oluşturulmakta  ve  uygulamaya  konulmakta…

“Askeri  Havacılık  sahipsiz / denetimsiz  mi…?” sorusunu  da,  bu  noktada  cevaplayalım. Bize  göre, sahipsiz / denetimsiz  değil… ! Öncelikle, ICAO  kural  dokümanı  ekinde (Annex 8) ve  mealen, “Tüm  Devletler  hava  sahalarında  uçacak  uçakların  uçuşa  elverişliliğini  sağlamakla  yükümlüdür” ifadesi  mevcut…  Diğer  taraftan,  başta  NATO  Teşkilatı  kuralları  olmak  üzere, ilgili  Ülkeleri  bağlayan  diğer  “sınır  aşan  uçuş  kuralları”  mevcut…

ICAO, bu  sahada  ana  kural  çerçevesini  çizerken, ilgili  Ülkeler  de,  ferdi  olarak (ABD; FAA-Federal Aviation Administration) veya  birlikte  hareket  ederek, (AB  Ülkeleri; EASA-European Aviation  Safety Agency)  ICAO’nun  uygulamaya  koyduğu  kurallara  uyumun  sağlanabilmesi  için detay  çalışmaları  gerçekleştirmekte… Teknik  ayrıntılara  yönelik kuralları  hazırlamakta  ve  uygulanmalarını  denetlemekte… (Şüphesiz, ICAO’nun  kendi yetki  seviyesindeki  denetim  uygulamaları  da  sözkonusu…)

Gerek  sivil  ve  gerekse  askeri sahaya  yönelik  çalışmalar,  belirli  kurallar  dahilinde  ve  kısıtlamalarla, birden  fazla  ülkenin  (konuyla  ilgili) personelinin  katılımıyla oluşturulan “Çalışma  Grupları”  vasıtasıyla  gerçekleştirilmekte… Bunlara  “sivil”  bir  örnek,  EASA’nın  gerçekleştirdiği “NPA” ( Notices  of Proposed  Amendment )  çalışmaları… Bu  çalışmalar  İnsansız  Hava  Araçlarını  da  kapsamakta… Askeri  uygulamaya  bir  örnek  ise  MAWA (  European Military  Airworthiness  Authority) bünyesinde  sürdürülen  çalışmalar… (Bu  konularda daha  detaylı  bilgi  ilgili  sitelerde  bulunabilir.)

Genel  adıyla, İnsansız  Hava  Aracı  Sistemleri” (İHAS) olarak adlandırılan sistemler  için  işletim / tasarım kuralları  oluşturulurken, öncelikle  ve  doğal  olarak,  ağırlık (weight) / kütle (mass)  ve  sahip  olacağı  kinetik  enerji  açısından,  belirli  sınırı  aşmayanlara  öncelik  verilmiş  durumda…

Bir  örnek  olarak,  EASA  uygulaması  dikkate  alındığında, bu  Otorite, ağırlığı 150  kilogramı  aşmayan hava  araçları  için kullanım/üretim  kurallarının  oluşturulması  ve  bu  araçların sertifikasyon  yetkisini  başlangıçta, ilgili  Üye  Ülkelere  bırakmıştı… Ancak,  EASA  halen, bu  sahaya  yönelik  kuralların  da “tekleştirilmesi” (standartlaştırılması)  gerektiğini  düşündüğünden, bu  sahayı  da  kapsayacak   NPA  çalışmalarını  sürdürmekte… ( Bir  NPA  çalışması,  kısaca, EASA’nın  Üye-Ülkelerin  temsilcilerinin   katılımıyla  oluşturulan  çalışma  grubu /grupları (working  group)   tarafından  hazırlanan  kural  dokümanları  üzerine, konuya  duyarlı  daha  geniş  bir  katılımcı  grubundan  görüş  alınması… Takiben,  toplanan  bu  görüşlerin  dar  kapsamlı  bir  grup  tarafından  değerlendirilmesinden  sonra  kesinleştirilmesi  ve  onaylanarak  yürürlüğe  konması…!)

*

Gelelim  Esas  Konuya…İHA  Sertifikasyonuna…!

Havacılıkta  Sertifikasyon (Belgeleme), bir  stayjer  öğrencinin ifadesiyle,  “Bu  sahada ne de  çok  sertifika  varmış…” dedirtecek durumunda… Kısaca  ve  sondan  başa  doğru  gidersek, Havaalanlarının Sertifikalandırılması, Uçak  Bakım / Onarım / Modifikasyon  Tesislerinin Yetkilendirilmesi, Uçak  Bakım-Onarım  Personelinin Sertifikalandırılması, Havacılık Eğitimi  Kurumlarının  Yetkilendirilmesi, Pilotların /  Hava  Trafik  Kontrollarının  Lisanslandırılması, Uçak  Tip  Tasarımının Sertifikalandırılması ( Type  Certificate ), Uçakların  Uçuşa  Elverişlilik Sertifikası, Uçakların  Bakım  Çıkışının  (Release  to  Service) Belgelendirilmesi, havacılığa  yönelik   Tasarım ve  Üretim   Organizasyonlarının  Belgelenmesi,… !

Şüphesiz  tüm  bu  “özel  ve  ayrıntılı”  yetkilendirmeler  uçuş  emniyetinin  korunmasına  ve  sürdürülmesine  yönelik…

İnsansız  Hava  Aracı  dünyasına  ICAO’nun  bakış  seviyesinden  bakıldığında, sivil  havayolu  trafiği  ile  entegre olarak,  “sınır  aşan”  uçuşlar  yapabilecek  ve ağırlığı / kütlesi 150  kilogramı  aşan  İnsansız  Hava  Araçlarını  ( neredeyse,  ticari  taşımacılık  yapabilecek  bir  uçağı) anlamak gerekir…Bu  nitelikteki  bir  Hava Aracının  Sertifikasyonu  düşünüldüğünde,  bunun,  uluslararası  geçerliği  olacak  bir  “Belgeleme”  olması  gerekecektir.  Kısaca, mevcut  uygulamada FAA’in  ve/veya  EASA’nın  belgelemesi…

Bu  ihtiyacı  anlatmada  ve  anlamada  fazla  bir  zorluk  görünmemekte… İşin  anlaşılması ve  anlatılması  biraz  zor  gibi  görünen  kısmı, “bir  İnsansız  Hava  Aracı  Sertifikasyonunda  neyin / nelerin  kapsanması  gerekeceği”  hususu…  Birçok  kişi   “İHAS”ın  uçan (uçak)  kısmıyla  ilgilenerek, pilotlu  uçaklar  için  uygulanmakta  olan Sertifikasyon  yönteminin (sürecin), benzer  şekilde,  İHAS’lara  da uygulanmasını  beklemekte…!  Kısaca,  Sertifikasyonda  sadece İHA’nın (UAV, RPA)  dikkate  alınması…

Neyse  ki, ICAO, bu  konuya (ihtiyaç  sahasına)  uygulanabilir  bir  çözüm  getirmek  için, üyelerini  de  ürkütmeyen,  bir  arayış  içinde… ICAO’nun  bu  konudaki bakışı (pozisyonu) 2011  yılında  yayımlanan “UAV  Systems” (ICAO Circular 328-AN/190)  dokümanında  açıklanmış… Bu  dokümanda, özetle:

  • ICAO, öncelikle, uçuş emniyetine  katkılarını  da  dikkate  alarak yerdeki  sistemler (bileşenler)  de  dahil  olmak  üzere, bir  İHA  Sisteminin  tüm  bileşenlerine, prensip  olarak,  aynı  hassasiyetle  yaklaşılması  gerektiğini  söylüyor.
  • ICAO, dolayısıyla, bir  İHAS  Sertifikasyonunda  İHA’nın  yanında, onu  yerden  destekleyen  Yer  Kontrol  İstasyonu (GCS-Gruond  Control  Station; RPS-Remote  Pilot  Station) ve   Komut / Veri  İletişim  Hattının (C2 Data  Links)  da bu  Sertifikasyon  kapsamında  dikkate  alınması  gerektiğini  ..
  • Yine de,  ICAO, bu  konuda  “son  sözünü” söylemiyor / söyleyemiyor.  En  azından, bizden  biraz  farklı  düşünüyor… ICAO’yu “kesin  konuşabilmekten”  alıkoyan  husus, gerek  Ülke  içi  ve  gerekse  “sınır  aşan”  uçuşlarda  “İHAS”ın sistem  bütünlüğünün  hızla  değişebilecek  olması… Kısaca, Belirli  bir GCS / RPS  kontrolunda  havalanacak  bir   (ticari)  İHA’nın, uçuş  planı  gereği başka  bir  GCS’nin / RPS’nin  kontroluna  girebilme  olasılığı / mecburiyeti… Bu  durumda, tasarım  sürecinde  tanımlanmış / belirlenmiş  sistemin, uçuş  devam  ederken, sistem  bütünlüğü (konfigürasyonu), haliyle, Sistem  için  alınan Sertifika  de    bozulmuş  olacak..! (Bu  gibi bir  senaryoda, uçuş  esnasında,  Data  Link’in  de  değişimi  sözkonusu…
  • Ülke sınırı  aşıldığında, Yetkili (Milli)  Otoritelerin  değişecek  olması  da  olayı  biraz  daha  karmaşık  hale  getirecek  görünüyor..!  Bu  gibi  teknik  ve  yasal  konular  ICAO’yu,  haklı  olarak, biraz  düşündürmekte…

Bizim  düşüncemiz, ICAO’ya  önerimiz, başlangıç  aşamasında, yeni  tasarım  ve  üretimlerde “İHA  Sisteminin” Sertifikasyonunun  tek  bir  süreç  uygulanarak  gerçekleştirilmesi… Sonunda  da, Sisteme,  Sistemin  tamamını  kapsayan bir  Tip  Sertifikası  verilmesi…!

Şüphesiz, birden  fazla  İHA’ya  destek  sağlayacak  Yer  Kontrol  İstasyonları (ve  Veri  Linkleri) üretildiğinde, bunlardan  uyumlu  olacaklar, daha  sonraki  safhada,  Sisteme   verilecek  Tip  Sertifikasının  ekinde   (TCDS’de…) belirtilebilir /  kullanımı  yetkilendirilebilir.

ICAO, yine  de, İHA  Sisteminin  yerde  görev  yapacak  alt  sistemlerinin ayrı  ayrı  Sertifikalandırılabileceğini söylemekte (önermekte)… Bu  önerisini  de,  bir  uçağın  motoruna  ve  pervanesine  halen  uygulanmakta  olan ayrı / bağımsız  Sertifikalandırma  işlemini örnek  vermekte… ICAO’nun  bu  tezinin,  bize  göre,  eksik  bir  tarafı  mevcut… Başlangıçta  müstakil  sertifikalandırılsalar  da, bir  uçağa  Tip  Sertifikası  verildiğinde,  bu  Sertifika, motor / pervane  dahil,  Uçağın  üzerinde  takılı  bulunan  tüm sistemlerini  kapsamakta… Motorsuz / Pervanesiz  bir  Sertifikasyon  sözkonusu  değil…!  Dolayısıyla,  ICAO’nun  bu yaklaşımı,  bize  göre, “Sertifikasyonda  Sistem  Bütünlüğü sağlanabiliyor  mu ?”  sorusuna  yol  açıyor…

Bu  noktada  olası  bir  soruyu  önlemek  için  şunu  da  ifade  etmek  gerekir: “Sertifikalandırılmış  bir  İHA  Sisteminde  yeni  bir  GCS’nin / RPS’nin  kullanımı / entegrasyonu  düşünüldüğünde, halen, uçaklara  uygulanmakta  olan “Tamamlayıcı Tip  Sertifikasyonu”  sürecinin uygulanması / gerçekleştirilmesi de  elbette  gerekecektir…

Göründüğü  kadarıyla, ICAO, Aile  Reisi  olarak, İHA’dan (UAV, RPA) vazgeçmek  istemiyor… Aileyi  bir  bütün  olarak  kabul  etmek  ve  tanımlamak  (haliyle  de  Sertfikalandırmak) yerine,  diğer  bireylerin İHA’nın  “nüfusuna  kaydedilmesini”  öneriyor…!

Hava  araçlarına  “seri  numarası” ile  ilişkilendirilerek  verilen Uçuşa  Elverişlilik  Sertifikası (Airworthiness  Certificate)  konusunda  da, gerek  İHA’nın  ve  gerekse  yerdeki   sistemlerin  bir  bütün  olarak dikkate  alınmasının  uygun  olacağını  düşünmekteyiz… Sistemler  alt  sistemlere  bölündükçe  ve sorumluluk  açısından  merkezi  yönetimden  uzaklaşıldıkça (çoklu  Sertifikalandırma) hedeflenen  “uçuş  emniyeti”nin  sağlanması  da  zorlaşacaktır…

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.airpilots.org/file/917/uas-access-to-national-airspace-paper.pdf

https://www.icao.int/Meetings/UAS/Documents/Circular%20328_en.pdf

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s