Hayır…Hayır… Yıldız  patlamaları  sadece yıldız ölümünün   habercisi  değil…! (No…No…Star  explosions  not only sign  of  the star death…!)

 

OMC-1’deki  patlama.(Mavi  madde  yaklaşırken, kırmızı  madde  uzaklaşıyor.)

(Kaynak: ALMA (ESO/NAOJ/NRAO), J. Bally; B. Saxton (NRAO/AUI/NSF); Gemini Observatory/AURA/blastr.com)

 Blastr.com’da Phil Plait  tarafından  11 Nisan  2017  tarihinde  yayımlanan  bir  habere  göre, Orion  Bulutsusunda (Orion  Nebula) 1300+ 540 yıl  önce  meydana  gelen  çoklu-yıldız  çarpışması  çok  güçlü  bir  kozmik  patlamayı  tetikledi…!

Yeni  bir  araştırmada, Orion  Bulutsusunda  belirlenen  yeni  bir  obje yakın  geçmişte  meydana  gelen muazzam  bir  patlamayı  işaret  ediyor…!

Süpernova  olarak  adlandırılan  patlamaların, yıldızların “birincil”  yaşamlarının  son  safhasında  meydana  geldiği düşünülmekteydi…

ALMA  Gözlemeviyle, Orion Bulutsusunda  yapılan  son  gözlemler, bazı  patlamaların  yıldızların  ölümüyle  değil,  doğumuyla  ilişkili  olabileceğini  gösterdi…!

1840  yıl  kadar  önce  meydana  gelmiş  bir  patlamanın  kalıntısı  üzerinde  gerçekleştirilen  bu  gözlemler, araştırmacılara  yıldız-doğumunun  da şiddetli  ve  patlayıcı (explosive)  bir  süreç  olabileceğini  düşündürdü…

Araştırmacılara  göre, Orion  Takımyıldızı  içinde, 1300  ışık  yılı  uzaklıkta  olan  ve “yıldız  üretim  fabrikası”  olarak  nitelenen  Orion Molecular Cloud 1’de (OMC-1)  Güneşin  yüzlerce  katı  bir  kütleye  sahip  olan  gaz  bulutunun, kendi  kütleçekimi  etkisiyle  çökelmesinden  sonra,  erken yıldızlar  (protostar)  oluşmaya  başladı…

Zamanla, bu  yıldızların  bazıları, büyük  kütleli erken  yıldızların  çekiminin  de  etkisiyle, “Ortak  Kütlemerkezi”ne (Kaynak X; Source X) doğru  çekilmeye  başladı… Çarpışmanın  yol  açtığı  bir  patlama yakın  çevredeki  yıldızların  ve gazın saniyede  150  kilometrelik  bir  hızla yıldızlararası  uzaya  saçılmasına  yol  açtı…

Araştırmacılar, bu  patlamanın Güneşin on  milyon  yılda  üretebileceği  bir enerjiyi açığa  çıkardığını  hesaplıyor…

Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA)’yı  kullanan,   John Bally (University of Colorado, USA) başkanlığındaki bir  araştırma  grubu, meydana  gelen  bu  patlama  kalıntısının  bir  havai  fişek (firework)  patlaması  görünümünde  olduğunu  belirledi…!

Araştırmacılara  göre, çok  yoğun  yıldız  kümeleri  içinde  ortaya  çıkan büyük  kütleli yıldızlar yörüngelerde karmaşaya   yol  açabilir… Bazı  yıldızlar  birbirine  çarpışacak  veya  birleşecek  kadar  yaklaşabilir  ve birbirine  çok  yakın “ikili-yıldızlar”ı (tight  binaries)  oluşturabilir, ya  da, birbirlerini  yıldız  kümesinin  dışına  itebilir… Benzer  şekilde, 1840  yıl  önce, kütleçekimi  etkisiyle, dört  yıldız  biraraya  gelmiş  olabilir…!

Bunlardan  ikisi  çarpışmış  veya  birbirlerinin  çok  yakınından  dolanan  yörüngelere  yerleşmiş  olabilir…Bu  sayede  ortaya  çıkan  kütleçekimi  enerjisi diğer  iki  yıldızın  sistemin  dışına  itilmesine  sebep  olmuş  olabilir…

Yakın  geçmişte, bu  patlama  bölgesinden  kaçan  bir  yıldızın saniyede  55  kilometre  hızla  bölgeden  uzaklaşmakta  olduğu  belirlenmişti… Bunun kaçışının  arka  planında, sadece  radyo-dalgası  yayımlamasıyla belirlenebilen  ve  yavaş  hareket  eden  bir “ikili” (binary) sistemin olduğu  anlaşılmıştı…

Varlığı birkaç on  yıldır  bilinen  ve  “Becklin-Neugebauer  Objesi”  olarak adlandırılan  başka  bir  yıldız  da,  “Kaynak X”ten  ters  yönde ve  yarı  hızla  uzaklaşan  bir  başka  gök  cismiydi…

Araştırmacılar, yıldızların  hareket  hızlarının  ortak  merkezi  işaret  ettiğini  düşünüyor…

Merkezden  1840 yıl  kadar  önce itilmiş  olan  bu  yıldızların,  beraberinde, doğumevini  saran  gaz  kütlesiyle  birlikte hareketlendirilmiş  olması  gerekir… ALMA  ile  gerçekleştirilen  gözlemlerde, gazın  da saniyede  150  kilometre  hızla  hareket  etmekte  olduğu  belirlendi…!

“Kaynak X”i  keşfeden,  Kevin  Luhman  (Penn  State  Üniversity), yakın  geçen  iki  yıldızın  birleşmesi  durumunda yıldızların  dış  katmanlarındaki  gazın bu  patlayıcı  süreçte uzaya  saçılabileceğini  düşünüyor…

ALMA  gözlemlerinin Doppler  yöntemiyle  gerçekleştirilen  hız  ölçümlerinde (Doppler  shift),  toplamda  Güneşin  kütlesinin sekiz  katı  kadar  olduğu  hesaplanan bu  madde saçılmalarının (streamers)  merkezden saniyede 20-150 kilometre  hızlarla uzaklaştığı  belirlendi… Araştırmacılar,  bunun  bir  patlamadan  beklenen bir  durum  olduğunu  söylüyor…

Bu  dört  yıldızdan biri  olan  “BN”nin Güneşin 16-25  katı  kadar  bir  kütleye  sahip  olduğu belirlendi… İkincisi  olan “Source I” 10-12  Güneş  kütlesinde… Üçüncüsü, “Source n”  ise 3-6 Güneş  kütlesinde…

Bu  üç  yıldızın yönü  ve  hızları geriye  doğru  izlendiğinde, 1840  yıl  kadar  önce,  birbirlerinin  oldukça  yakınında  yer  aldıkları  anlaşılıyor…!

Araştırmacılara  göre, ortamdaki  gazı çevreye  saçan  her  ne  idiyse,  bu  üç  yıldızı  da savurmuş olmalı…! Bu  gazı  ve  yıldızları  savuran  enerjinin 1048  erg  olması  gerektiği  hesaplanmış…  Güneşin  onmilyon  yılda açığa  çıkaracağı  enerji…!

Büyük  kütleli  bu  üç  yıldızın genç ve  OMC 1’de  doğmuş yıldızlar  oldukları  düşünülüyor… (Büyük  kütleli  yıldızların  ömrü  kısa olmakta…)  OMC 1, bulutsunun  yıldız  doğumunun  en  fazla  gerçekleştiği, malzemece  zengin  bölgesi…  OMC1  yıldız  karşılaşmalarının  sıkça  yaşanabileceği  bir yoğun  bölge…

Araştırmacılara  göre, “Source 1” ikili-yıldız  sistemi (binary)… Yüksek  bir  yörüngesel  enerjiye  sahip  olan  bu  ikilinin  yakınından  üçüncü  bir  yıldız  geçtiğinde, bozulacak  yörünge  dengesi  sebebiyle, yıldızlardan  birinin yüksek hızla, yörünge  dışına  fırlatılması  mümkün…  Bu  durumda, fırlatmaya  sebep  olan  yıldızın  da  ters  yönde savrulması  gerekir…!

Araştırmacılar, yıldız “BN”  ve “Source I”de  gözlenen  durumun  bu  senaryoya  uyduğunu  düşünüyor…

Bu  her  üç  yıldızın  da  genç olması, onların  etrafında malzeme  diskinin  hâlâ  mevcut  olmasını  olası kılıyor…  Çarpışma sürecinde ortamdaki  gazın  da etrafa  saçılması  olası…

Araştırmacılar, yüksek  hızla  itilen maddenin OMC  içindeki soğuk  gaz  içinden geçerken  fotoğrafta  görünen  madde  akımlarını (streamer)  oluşturduğunu  düşünüyor… (Yüksek  hızlı  bir  patlama  görüntülerinde  gözlenen  durum…)

 

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://www.spacedaily.com/reports/ALMA_captures_dramatic_stellar_fireworks_999.html

http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/alma-captures-stellar-fireworks-orion/

http://www.blastr.com/2017-4-10/500-years-ago-huge-multi-star-collision-orion-triggered-ridiculously-powerful-cosmic

 

 

Bir Yanıt Bırakın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s