Ay tozu… NASA’nın  başağrısıydı… ! (Lunar  dust..  was  NASA’s  headache…!)

 gene-cernan

Eugene Cernan, Ay’a  ayağını  en  son  basan  kişi !

(Kaynak: NASA)

Apollo uçuşlarında (1968-1972) Ay  tozu   Aya  inen  astronotları  birhayli  zorladı… Bir  talk  pudrası  kadar  ince  fakat zımpara  kağıdındaki taş  tanecikleri  kadar  sert  olan  bu  toz , astronot  elbiselerinin  ve  Aya  indirilen  araçların  hareketli  parçaları  arasına sızarak,  ciddi  tehlikelerin  doğmasına  sebep  oldu… Bu  tozun  astronotlar  tarafından  solunma  riski  de  cabasıydı…!

Bazı  bilim  insanları, Ay  tozunun  Ayda  gerçekleştirilecek  görevler  esnasında, uzaydan  gelen  radyasyondan  daha  büyük  bir  tehlike  yarattığını  ileri  sürdü…

Ay  yüzeyi, milyonlarca  yıllık  bir  süreçte çeşitli büyüklükteki  göktaşlarının bombardımanı  sonunda çok  ince  taneli  bir  toz  tabakasıyla  kaplıdır…  Ay  yüzeyine  saniyede  yirmi  kilometreyi  bulabilen  hızlarla  çarpan  bu göktaşları    yüzeydeki   silis  ve  demir   gibi  metaller  içeren  bu  yüzey  kayalarını ve  ay  toprağını  ısıtarak   buharlaştırmıştır (pulverising)…  Çarpmalar  esnasında  oluşan  aşırı  ısınma  sebebiyle eriyen  silisin  oluşturduğu  cam  tanecikler (beads) ani  soğuyarak  tekrar  yüzeye  düşer…

Bu  tekrarlı  çarpmalar yüzeydeki  silis  ve  diğer  mineralin daha  da  ince  toz  haline  dönüşmesine  sebep olur… Ay yüzeyinde, Dünyadaki  gibi rüzgarların  mevcut  olmaması  sebebiyle, oluşan  bu  sert  toz  parçalarının  sivri  uçları  zamanla  aşınmaz… Astronot  elbiseleri  başta  olmak  üzere, girdikleri / yapıştıkları  her  bir  yapıda  aşınma  hasarına  veya  delinmeye  sebep  olur…

Astronotların  Ay  yüzeyinde  sınırlı  sürelerle  kalmaları  sebebiyle,  bu  tozun  verdiği  hasar  ve  rahatsızlık   sınırlı  kaldı…  Yine  de, bu  tozun tehlikeli  bazı  özelliklerini gözlemek  mümkün  oldu…!

Apollo  uçuşlarından  önce  NASA  Ay  tozunun  astronotlar  ve  Aya  indirilecek  araçlar  için  problem  yaratacağını  bilmekteydi… Ancak,  Aya  inildikten  sonra  bu  tozun  beklenenden  daha  büyük  problemler  yaratabildiği  bizzat  gözlendi  ve  yaşandı…

Bilim  insanları, Ay  tozunun  Aya  İniş Aracı (Lunar  lander)  içindeki  oksijenle  birleşince ani  olarak  ateş  alabileceğini  ileri  sürdü…Aya  iniş  aracının  (Aydan ayrılma  modülü’nün)    Ay  yüzeyinden  ayrılmasından  önce, Armstrong  ve  Aldrin,  bir  miktar  tozu  araç  içine  alarak,  basınçlandırma  esnasında  güvenilirliği hususunda  bir  test  yaptılar… Neyse  ki,  Ay tozunun  basınçlandırma  havası  içindeki  oksijene  tepki vermemesi  üzerine,  Ay  yüzeyinden  ayrılış  başarıyla  gerçekleştirildi…

Astronotların  Ayda  çekilen  videolarından  da görüldüğü  üzere, Ay  tozu  yerden  kolayca  havalanmakta  ve  astronotların  elbiselerine  ileri  derecede   yapışmaktaydı…Astronotların  başlıklarındaki  Güneş  perdeleri (visor)  ve araç  içindeki göstergeler  de  buna  dahildi… Bunlardan  en  riskli  olanı, toz  tanelerinin elbiselerindeki  ve  araçtaki  sızdırmazlık  sağlayan  contalara  da  yapışmakta  olmalarıydı…

Toz  tanecikleri  uzaydan  gelen  şarjlı  parçacıkların  çarpmaları  sebebiyle,  elektrik  yüklüydü… Yapışmalarının  esas  sebebi  buydu…

Apollo 17  ekibinden Harrison  Schmitt  ve  Eugene Cernan Ay  tozu  yapışması  sebebiyle, uzay elbiselerinin (space  suit) hareketli parçalarında sıkışma  yaşadıklarını  rapor ettiler… Kollarını  hareket  ettirmekte  zorlanmışlardı… Vizörlerine  yapışan  tozu  silmek  istediklerinde,  zımpara  kağıdıyla  siliyormuş  gibi,  camı  çizdiğini  belirlediler… Uzay  elbiselerinin  eklem  yerlerindeki  contalarda   küçük  hasara  sebep olan  bu  tozlar küçük  miktarda  hava  kaçağına  da  sebep  oldu… !  (Yine  de,  bu  zorlanma görevlerini  gerçekleştirmelerini  engelleyecek  seviyede  değildi…)

Ay  yüzeyine  inen  astronotları  Ay  tozundan  korumak  mümkün  olamadı… Astronotlar  uzay  elbiselerini  aynı  kabin  içinde  giyip  çıkarmak  durumundaydı…  Uzay  elbiseleriyle  araç  içine  taşınan  tozlar, araç  içi basınçlandırılınca,  havada  uçuşmaya  başlamaktaydı… Araç  içini  kaplayan  bu  toz  parçacıkları,  kaçınılmaz  olarak, astronotlar tarafından  da  solunmaktaydı…

Bu  tozun  bir  başka  yan  etkisi yanmış  barut veya  ıslak  kül  gibi  kokmasıydı…!

Astronot  Cernan, tırnakları  arasına  giren  toz  parçalarının Dünyaya  dönüşü  takiben,  üç  ay  süresince orada  kaldığını  söyledi…

Ayda  rüzgar  esmese  de, Aya  inen  araçların  roket  motorlarının hareketlendirdiği Ay  tozunun  yakın  çevredeki  araçlara  zarar  verebileceği  deneysel  olarak  kanıtlandı…

Apollo  12  ekibinin  yakınına  indiği  “Surveyor  3” Aracından  sökülen  kamera  yapısında  böyle  bir  Ay  rüzgarı aşındırması  belirlendi…

Roketlerin  Ay  yüzeyinden  kaldırdığı  toz  rüzgarlarının, Ay yüzeyindeki  düşük  atmosfer  basıncı  sebebiyle, çok  uzak  mesafelere  kadar  etkili  olabileceği  anlaşıldı…

 

 

 

Yararlanılan  Kaynak:

https://www.youtube.com/watch?v=EFqpgmZAZgo

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s