İspanya’daki  kazanın  sebebi   yanlış  yere  sokulan bir  “kontrol  listesi”  mi…?  ( Loose checklist may have caused Greek F-16 crash in Spain…!)

 main-qimg

Yunan  Hava  Kuvvetlerine  ait  bir  F-16D, 26 Ocak 2015  tarihinde, İspanyada’ki  (Los Llanos Air Base, Albacete, Spain)  bir  NATO  Tatbikatı  esnasında  kaza  geçirmiş,  meydana  gelen  bu  kazada  uçağın iki  pilotunun  yanında, yerdeki   dokuz  Fransız  askeri  de  hayatını  kaybetmişti…! (Yedi  Fransız  ve on  İtalyan  askeri  de  ciddi  şekilde  yaralanmış…)

Gerçekleştirilen  kaza incelemesinden  sonra, 30 haziran 2015  tarihinde  yapılan  açıklamada, meydana  gelen  bu  kazaya, ön  kokpitteki  pilotun  “kontrol  listesi”  dokümanının (checklist)  ait olduğu  yere yerleştirilmeyip, “Radır (Yaw) Trim Panelindeki düğmelerin  arasına  sıkıştırılması sonunda, “Radır  Trim  Svici”nin istem  dışı  dönmesine sebep  olarak,  onun  kalkış  öncesinde radıra  hatalı kumanda  verilmesine yol   açmasının kazanın (olası) sebebi  olduğu  sonucuna  varılmıştı…

(Kaza İnceleme Raporunda, bu  tespitin  sayısal  kısmının “Uçuş  Veri  Kaydedici”sinden  sağlandığı  anlaşılıyor… Trim  Kumanda  panelinin “radırla”  ilişkili  kısmı çarpma  esnasında parçalanmış…)

Yetkililerin  açıklamasına  göre, bu  trim  pozisyonu  uçağın  kalkıştan sonra   sağa  önlenemez   bir  yatış  hareketine  sebep  olmuş… Sağa  yatışı  önlenemeyen  ve  stol  olan  uçak,  henüz  hava  meydanı  üzerindeyken  ve  toplam 7.8  saniyelik  bir  sürede, tam  yakıt  yüküyle, park  halindeki  uçakların (ve  onların  yanındaki NATO  askerlerinin) üzerine  düşmüş…!

Basında bu kazayla  ilgili yazılarla  karşılaşınca, geçmiş  yıllarda  tanık  olduğumuz, karakteri  itibariyle  benzer,  bir  olayı  hatırladık…: Bir  F-104G  uçağında  (CF-104G  olabilir !), uçucu  personel   arasında  “ trim  sarması”  olarak  adlandırılan  bir  olay  yaşanmıştı…  Neyse  ki  bu  olayda  pilot  inişini  başarıyla  tamamlamıştı… Meydana  gelen  bu  olayın  sebebinin  bulunması  sadece  birkaç  dakika  sürmüştü…!  Uçak  üzerinde  şüphelenilen  bölgenin  çekilen  bir  fotoğrafında  “arıza  sebebi”  çok  açık  olarak  görünmekteydi… Hatalı  olarak  yerleştirilmiş  bir  elektrik  kablosu, makaslama  hareketi  yapan  mekanizma  arasında  sıkışarak, kısa  devreye  sebep  olmuş, istenmeden  enerjilenen “trim  motoru” mekanizmanın  son  limitine  kadar  çalışarak (sonsuz  vidayı  sararak) elevatör (pitch)  trimi tehlikeli  bir  pozisyona  getirmişti…!

İspanya kazası  inceleme  raporunda “yaw  (radır) trim” svicinin  istenmeden  hareketini  önlemek  için, iki  yanında  koruyucu (çıkıntı) olmasına  rağmen, kokpitte bulunan  üç  “kontrol  listesi”nden  birinin bu  sviçle koruyucu çıkıntı  arasına itilerek,  “döndürme  tipindeki”  bu  svicin radıra  farkında  olunmadan  kumanda  vermesine  sebep  olduğu  belirlenmiş….Öndeki  pilot  çeklistini olması  gereken  yere  yerleştirmemiş…İncelemeciler, gerçekleştirdikleri  testlerden  sonra, “olayı”   böyle  yorumlamışlar…

Bu  durumu uçağın  Uçuş  Bilgi  Kaydedicisinde  kayıtlı “trim  pozisyonu”  versini  kullanarak  teyid  etmişler…!

Raporda  ayrıca,  F-16  uçaklarında  uçuş  öncesinde ve kalkışta “trim  pozisyonundaki”  tehlikeli  durumu  pilota  ikaz  edecek  bir sistemin / tedbirin  mevcut  olmadığı  da  vurgulanmış…

Bir  başka  haber  kaynağında, pilotun, uçak  henüz  pistte kalkış  rulesindeyken (yerden  havalanamadan) pilotun, uçağı  düz  tutabilmek  için  sert radır  kumandaları  verdiğini  söylemiş… Yani, radır  problemi  uçak  henüz  yerdeyken  kendini  hissettirmiş…!    Aşağıdaki  bu kaynak, uçuş  öncesinde, Pilotlara ilave “kontrol  listesi”  verilmiş  olduğunu  da  söylemiş… Doğruysa, Pilot  bu  “kontrol  listesi”  için koyacak  yer  aramış  olmalı…!   Bu  kaynak, ayrıca, uçağın  kalkışını takibeden  ikinci  saniyenin  sonunda   stol  olduğunu da  ileri  sürmüş…ki, Kaza  İnceleme raporundaki Uçuş  Bilgisi  kaydedicisinin  sağladığı veri  bunu  doğruluyor…! )

yaw-trim_

(Kaynak: Kaza İnceleme Raporu)

Bu  olay  meydana  geldiğinde, uçak  yerden  henüz  yirmi  metre  kadar  yukarıda, iniş  takımları  henüz  açık pozisyonda… Raporda, arka  kokpitteki  pilotun  atlamasının  başarısızlıkla  sonuçlandığını  söylüyor…Öndeki  pilotun  atlama  teşebbüsünden  bahis  yok…!    Her  ikisinin  de “tecrübeli”  pilotlar  olduğu  söylenmiş…

Raporda  belirtildiği  üzere, uçuş öncesi  kontrol  listesi  Pilotların   tirm  sisteminin uçuş  öncesi (kalkış) pozisyonunda  olduğunun  kontrolunu  da  öngörüyor…Pilotlar bu  kontrolu  yapmış, ancak, kalkış  teşebbüsünden  yirmi  dakika  önce…Kazayı  inceleyenler, bu  kontrolun  “fazla  erken” yapıldığı  görüşündeymiş…

Sonuç  olarak, Kaza İnceleme Heyeti (Accident  Investigation Board) birçok  sebep  belirlemiş…: Uçağın  ağır (yakıt)  yükü, asimetrik  konfigürasyonu, yan  rüzgar, trim  kumandası  tasarım  eksikliği, acil  durum  tedbiri  eksikliği,…!

Birkaç  hususu  da  biz  ekleyelim…: Rapordan  anlaşıldığı  kadarıyla, uçaklar  “ikili  kol” ( two-aircraft formation taking off ) kalkışı  yapıyor…Uçuşun  bir  “uluslararası” ortamda  olması, ayrıca,  ikili  kol  kalkışının (olası)  ekstra  stresi, pilotların konsantrasyonlarını-biraz-olumsuz  etkilemiş  olmalı…!

Yıllarca, Dünyanın  en  modern  uçağı  olarak  tanıtılan  bir  uçakta, “trim  sistemi”  hatasını  önleyecek  ön  ve/veya  karşı  tedbirin  mevcut  olmaması  son  derece  düşündürücü…!

Şüphesiz, Kullanıcıların  da, kullandıkları  sistemlerde  mevcut  olabilecek  tasarım  yetersizliklerini  belirlemek  ve  giderilmesini  sağlamak  için, “yeterince  uyanık  olma”  sorumlulukları  var…

Son  bir  hususu  da  vurgulayarak  bitirelim…:

“Kaza  İnceleme  Raporları”  kamuya  açık  olarak  paylaşılmalı…! Yaşanan  tecrübeler  paylaşıldıkça  kazaların  azaltılması mümkün  olabilir… Bu  konuda  sorumluluk, bunu-bizim gibi-talep  etmesi  gereken  tüm  bireylere  de  düşüyor…!

 

 

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.youtube.com/watch?v=vE95CjAxrSg

http://www.stripes.com/news/europe/loose-checklist-may-have-caused-deadly-greek-f-16-crash-in-spain-1.360515

https://www.flightglobal.com/news/articles/trim-error-led-to-fatal-greek-f-16-crash-415427/

. https://www.thespainreport.com/articles/2-150729165134-greek-f-16-crash-in-albacete-likely-caused-by-a-nato-checklist-moving-a-key-rudder-control-switch

 

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s