Lityum… da yıldız patlaması ürünü…! (Lithium mostly comes from supernovas…!)

nova-sagittarii

 Nova Sagittarii 2015 N.2.

(Kaynak: David A. Hardy by PPARC/spacedaily.com)

Elementler  içinde en  hafif-katı  element  olan  lityum (lithium) gerek  biyolojik  ve  gerekse  teknolojik  seviyede, yaşamımızda  önemli  bir  rol  oynamakta…

Spacedaily.com’da  4  Kasım 2016  tarihinde  yayımlanan  bir  yazıda  lityumun  kaynağı  açıklanıyor…

Diğer  birçok kimyasal  element  gibi, lityumun  aynağının  da  astrofiziğe  dayandığı  bilinmekteydi…Ancak,  bilim  insanları, lityumun  nasıl  yaratıldığını  yakın  zamana  kadar  açıklayamamıştı…

Yakın geçmişte,  bir  grup  araştırmacı   nova  “Sagittarii 2015 N.2”  içinde  aşırı  miktarda  Berilyum-7’nin  varlığını belirledi… Kararsız  bir  madde  olan  Berilyum-7  53.2  günlük bir  sürede  lityuma  bozunmakta…!  Bu  keşif, novanın lityumun  ana  kaynağını oluşturduğuna  işaret  etti…!

Bilim  insanları, pratik  olarak, her  bir  kimyasal elementin astronomik  bir  kökeninin olduğunu  düşünüyor…Maddenin  ilk  doğumu BüyükPatlamadan  hemen  sonraki  on  saniye  ile  yirmi  dakikalık  bir  süre  olan  “primordial nucleosynthesis”  olarak  bilinen  dönemde  başlamış…

Bu  dönemde  haiflik  sırasına  göre,  önce hidrojen (%75  oranında), daha  sonra  helyum  (%25  oranında) ve takiben  de, çok  küçük  oranlarda lityum  ve  berilyum  sentezlenmiş…

Geriye  kalan (daha  ağır  olan)  elementler  ise  yıldızların  içinde, füzyon  yoluyla  sentezlenmiş…Önce  hidrojenin  helyma  füzyonu, … sonunda demir  elementi  üretilinceye  kadar…!

Ağır elementlerden  altın, kurşun  ve  bakır  ise süpernova  patlamaları  esnasında  veya çok büyük  kütleli  yıldızların  atmosferi  içinde sentezlenmiş…

Bu  elementler, günümüze  kadar yeni  yıldızların  ve  gezegenlerin  oluşumunda  kullanılmış…

Bu  araştırmayı  gerçekleştirenlerden, “Andalusia” Astrofizik  Enstitüsünden    (Institute of Astrophysics of Andalusia; IAA-CSIC) araştırmacı  Luca  Izzo  Evrende  varlığı  belirlenen  lityumun  yüzde  yirmibeşinin   “primordial  nucleosynthesis” döneminden kalma  olduğu  bilinirken, geriye  kalan  yüzde  yetmişbeşinin nesıl  ortaya  çıktığının  yakı  zamana  kadar  bilinemediğini  söylüyor…

Araştırmacılar,  lityumun  kaynağı  hususundaki  sırrın cevabını  bulduklarını  düşünüyor… Bu  bir  “nova”  patlaması…!

“Nova”, biri  beyaz  cüce  olan  ikili  bir  yıldız  sisteminde  oluşan  patlama… Yol arkadaşı  yıldzdan  madde  emen  bir  beyaz  cüce, bir  hidrojen katmanı  oluşturur…Bu katman  belirli  bir  yoğunluğa  ulaştığında, beyaz  cücenin  ışığını  yüz  bin  kat  kadar  artıracak,  “nova”  adı  verilen  bir  patlama  oluşur…!

Birkaç  haftadan sonra, kararlı  hale  gelen  bu  sistem  bu  süreci  tekrarlar…

Araştırmacılar 15  Mart  2015  tarihinde  keşfedilen  ve  parlaklığı  seksen  gün  kadar  devam  eden; V5668 Sgr  olarak  da  bilinen,  Sagittarii 1015 N.2’yi   ESO’nun  VLA (Very Large Telescope) üzerindeki UVES  ekipmanıyla  incelediler…

 Araştırmacılar, baka  bir  nova  içinde  de  Berilyum-7’nin  varlığını  daha  önce  belirlemişlerdi…

Araştırmacılara göre, Samanyolu ökadası  içinde  belirlenen  lityum  miktarı  için  yılda  iki  nova  patlaması  yeterli oacak  görünüyor…

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

http://www.spacedaily.com/reports/Study_Confirms_that_Nova_Explosions_are_Main_Source_of_Lithium_in_the_Universe_999.html

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s