“Operatif” İHA yeni bir “sınıf” …mı? (“ Operative UAV ”…new class…?)

'I prefer the term 'arrows' to 'unmanned drones.''

“Operatif”  İHA  geliştirileceği  hususunda  basında yer  alan  haber,  haliyle, ilgimizi  çekti… “Operatif  İHA  ne  ola  ki…”  diye  düşündük…!

“Operaftif”lik  daha  önce duyduğumuz, bildiğimiz  bir  tür  değildi… Olsa  olsa,  yeni  bir  tür (class)  olmalıydı…

Dünyadaki  İHA  sınıfları  üzerine  biraz  bilgimiz  olsa  da, her  şeyi  bilemezdik… Teknoloji  hızla gelişmekteydi… Yeni  “tür”lerin  ortaya  çıkması pek  ala  mümkündü…!

Her  zaman  olduğu  gibi, konuyu  biraz  araştıralım, “Operatif  İHA”nın   ne  olduğunu öğrenelim  dedik…

Ancak, Internette  yaptığımız  sorgulamada  doyurucu  bir  sonuca  ulaşamayınca, işi  biraz  daha  temelden  ele  alalım  dedik… “Operatif”  sözcüğünden  başlayarak…

Önce, TDK  Sözlüklerine  baktık… “operatif”  kelimesi  nasıl  tanımlanmış…?

“Güncel  Türkçe  Sözlük”te yer  almıyordu… “Büyük  Türkçe  Sözlük”te  ise  “ameliyata  ait  olan”  olarak tanımlanmıştı… “Operatör  Doktor”dan  esinlenilmiş  olsa  gerek…!

Yine  de, İHA  ile  “ameliyat”  pek  yan  yana  gelebilecek  kavramlar  değildi… Daha  “vahim”  bir  anlamla  karşılaşmadığımıza  şükrederek, TDK  Sözlüğünü  kapattık…!

“Operatif”,  dilimize  yeni  “sokulmakta”  olan  bir  sözcük   gibi  görünüyordu…henüz  doğru  bir  tanımı  bulunamasa  da…

Bu  defa, İngilizcesini  sorguladık; “operative”  ne  demek…?

Karşımıza  çıkan  örneklerden  ikisi  kabul  edilebilir  görünüyordu: “ready for use” (kullanılmaya  hazır)  ve “being in effect; operating…” (etkin  halde, çalışmakta  olan)… Kısaca,  bunu, “çalışır  durumda  olan”  şeklinde  anlamak  mümkün…

Yani, ihtiyaç  makamı “çalışır  durumda  olan”  bir  İHA  Sistemi  mi  aramaktaydı…? “Teklife  Çağrı” (Mektubu)  diyebileceğimiz  kısa  duyuru  metnini  okuyunca, yanıldığımızı  hemen  anladık…! Teklife  çağrıda, “milli  bir  tasarım”dan  bahsedilmekteydi… Demek  ki, hazır  alım  değil, bir  “denetim-altında  tasarım”  söz konusuydu…!

Araştırmamızı  biraz  daha  derinleştirince, “operatif”  sözcüğünün, “milli”  sunumlarda, ta…  2010  yılında  dahi  kullanıldığını   gördük…!  Bu  sözcüğü  halen kullanmakta  olan, en  az  iki, tasarımcı-üretici  “milli”  kuruluş  da  mevcuttu…

“Operative” sınıflaması  için  yurt  dışı  kaynaklardan  yeterli dayanak  bulamayınca, “milli  olarak tanımlamaya  çalıştığımız   bir  İHA  sınıfı”  olsa  gerek  diye  düşündük… Neden  olmasın…?  Tasarımını  gerçekleştiren adını  da  koyar…!  Teknoloji  Dünyası  böyle  işliyor…

Yine  de,  ve  dolaylı  yoldan  da  olsa, Yurt  Dışındaki tasarımcı-üreticilerden  bir  dayanak  bulabildik…: 2011  yılında  yayımlanmış  “The  UK  Approach  to Unmanned System”  dokümanında  yer  alan UAV / UAS  klasifikasyonunda, “Class III”  olarak  tanımlanan  İHA  grubu altındaki  iki  alt  gruptan  biri  için, “Normal  Employment”  (Kullanım  Sahası / Tipi) başlığı  altında,  “Operational / Theatre”  sözcükleri  yer  almıştı…  “Operational”  sözcüğü  herne  kadar “Operative”  sözcüğünü  karşılamıyorsa  da, hiç  birşey  bulamamaktan  iyiydi…! 

Uluslararası  alanda   İHA  sınıflaması için   çeşitli   “sınıf”  ve  “kategori”  tanımlamaları  kullanılmakla  birlikte, bu  sınıflamaya  “resmi” bir  örnek  aşağıdaki  NATO  dokümanı…

(Nato Standard Atp-3.3.7;  Guidance For The Training Of  Unmanned Aircraft Systems (UAS)  Operators,  Edition B,  Version 1, April 2014)

Bu  dokümanda  yer  alan  ve sadeleştirilerek  aşağıya  alınan  tabloya  bakıldığında, kısaca, şunları   söylemek  mümkün:

tbl1

  • “İHA   Sınıfları” kalkış  ağırlıklarına  göre  oluşturulmuş.
  • “İHA  kategorileri”  için  ise  yedi  ayrı  kategori  belirlenmiş. Göründüğü kadarıyla, bu  kategorileri  belirleyen, esas  itibariyle, “azami  uçuş  yüksekliği   limitleri”…
  • Belirlenmiş  bu  uçuş  yüksekliği  limitleri, elbette  ki, iletişim / kontrol  kolaylığının  yanında, dış  saldırılara  dayanabilmek (vulnerability)  için  de… Yine  de, bunlar “olmazsa  olmaz”  kriterler  değil… Nitekim, listede,  son  iki kategorideki  İHA’ların  uçuş  yükseklik  limitleri  aynı… 65 000  fit (20 kilometre  kadar)…

 (Kaynak: http://www.globalsecurity.org/military/world/europe/aircraft-uav-class.htm).

Buradan  nereye  varacağız…?

Varacağımız  sonuç, şu  soruya  verilecek  cevaba  bağlı…: “Operatif  İHA”  kendine   bu  tablonun  neresinde  yer  buluyor…?

SSM.lığının, “Operatif” sözcüğünü  kullanarak duyurduğu “Teklife  çağrı”da, İHA  alt  sistemleri  için  teknoloji / performans  özellikleri  belirtilmiş… Motorun   “türbo-prop”  olması, “tehlikeden  kaçınma  kabiliyeti”, “füzeden  korunma  sistemi”,… oldukça  ilginç  özellikler…

Ancak,  bu  sistemlerin  üzerinde  entegre  edileceği  iHA’nın bu  tabloda alacağı  yer belirtilmemiş… 

Bu  tabloda  yer  alan  diğer  bir  bilgi  “Kullanım  Sahası”…   Bu  referans NATO  dokümanından  anlaşıldığı  kadarıyla, bu sütün,  İHA’ların büyüklükleri-kabiliyetleri  ile  orantılı  olarak,  kullanılabilecekleri (tahsis  edilecekleri)  “askeri  birliğin”  görev  tipi / boyutu  ile  ilişkilendirilmiş…Bu  tabloda  yer  alan  ilginç  bir (ve  de  tek) nokta, kullanım  sahası  olarak “Operational/Theatre”  sözcüklerinin  de  yer  almış  olması…!  Kısaca, “MALE”  sınıfı  bir  İHA’nın  “Operational/Theatre”  sahasında (veya, bu  tipte / boyutta  bir  görevde) kullanılabileceği varsayılmış / öngörülmüş…

Buradan  varacağımız  sonuç, “Operasyonel” (Operational)  sözcüğünün, İHA  tipi  veya  kategorisini  tanımlamada  değil, “kullanım  sahası”  tanımlamada  kullanılan  bir  sözcük  olması…!

Kullanım  sahasını  tanımlamaya  niyetlenmiş  olsa  da, “Operasyonel”  sözcüğü  yine  de, anlaşma  güçlüğünü  azaltmaya  yetmiyor  göründü…!

Bu  noktada, NATO’nun  JAPCC (Joint Air Power Competence Centre) organizasyonunun,  Eylül 2014’te  yayımladığı “Remotely Piloted Aircraft Systems  in Contested Environments; A Vulnerability Analysis”  dokümanı / raporu  imdadımıza  yetişti…!

Konunun  bu  yönüyle  ilgili  okuyucuya  kuvvetle  önerilecek  bu  dokümanda, kısaca, şu  mesajlar  veriliyor:

  • Mevcut  İHA’lar “harekat  ortamları”  için  tasarlanmadı… Bu  sebeple, kendilerini  koruyacak  yetenekleri mevcut  değil.
  • NATO’nun  yakın  gelecekte  üsleneceği  görevler, “kendini-belirli  ölçüde  koruyabilen”  ihaları  gerektiriyor.
  • Bu  beklentiyi  tek  bir  İHA  “tipi”  ile  karşılamak  mümkün  olamasa da, yeni  tasarlanacak  İHA’ların “hayatta  kalma”  performansının, belirli  görev  tipi  ihtiyacını  karşılayacak  şekilde, geliştirilmesi (İHA’lara  bu  yeteneklerin  kazandırılması) gerekiyor…

Sizin  anlayacağınız, “Operatif”,  NATO’nun  bu yeni   ihtiyaç / performans   özelliği  için  “bulunmuş”  Türkçe  sözcük …!

Sonuç  olarak,

bir  askeri  “söylem  şekli” (terminoloji)  olarak, daha  ziyade “harekât  amacıyla /harekat  ortamında  kullanım”   sözcüğüyle  ifade  edilen  “operasyonel  kullanım”  gerçekte, tüm  İHA  sınıflarını / kategorilerini bağlayan  ve  kapsayan  bir  özellik / gereklilik…!

Bu  sebeple, bu  sahada  “operatif”  sözcüğünün kullanımının, hedeflenen  amaca  ne  derece  hizmet  edeceği  hususunun iyi  düşünülmesi  gerekir…!

Peki…, bizim  önereceğimiz  bir  isim olabilir  mi…?

“Muharip  İHA”, belki, amacı  daha  kestirmeden  ifade  edebilir… Hiç  olmazsa  daha  anlaşılır…: ”Muharebe  ortamında  görev  yapacak  olan”…

 

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s