HED göktaşı ailesini tanıyalım…(Lets learn about HED meteorites family…)

Diogenite___PictureDiogenite

Howardite_VestaHowardite

polymict_eucrite_Eucrite  

HED_meteorites

Eylül  ayı  başında  Sarıçiçek Köyü  yakınına  düşen  göktaşlarının “hovardit”  türünde  olduğu  söylenmişti…Bu  tür  göktaşlarını  biraz yakından  tanıyalım…

Kısaca, HED (Howardite,  Eucrite,  Diogenite) grubu  göktaşlarının  asteroid  Vesta’dan kopan  parçalar  olduğu  biliniyor…

HED  grubu, “akondrit” (achondirite) grubu  göktaşlarının  bir  alt  grubu… Bu  grup  göktaşları mağma  akıntılarının  oluşturduğu  “lav  kayaları”    gibi  sonradan,  birçok  defa  ışıl  işlemden  geçmiş  göktaşları…

 Araştırmacılar  HED  türü  göktaşlarının, Dünyaya  düşen  göktaşlarının  yüzde  beş  kadarını  oluşturduğunu  belirledi…  HED’ler  “akondrit”  türü  göktaşlarının  da  yüzde  altmışını  oluşturuyor…

Tümünün  asteroid  Vesta’nın  kabuğundan  koptuğu düşünülen  bu  göktaşları, ana  kayanın  jeolojik  geçmişine  bağlı  olarak, yapısal  farklılıklar  gösteriyor…

İçindeki  maddenin  radyoizotop  oranına  bakılarak, bu  göktaşlarının kristalleşmelerinin 4.43-4.55 milyar yıl  kadar önce olduğu  belirlendi… Bu  göktaşları  Vesta’da  buluşma  öncesinde, farklı  asteroidlerin  kabuklarında oluşurken  başkalaşım  geçirmiş…

Araştırmacılara  göre, Vesta’ya  bir  milyar yıl  kadar  önce  çarpan başka  asteroidler  Vesta’dan  koparılan  parçalarla  V-Tipi asteroidlerden  oluşan  “Vesta  Ailesi”  astroidlerini  oluşturdu…   Kopan  bu  parçalardan  bir  kısmı  daha  uzaklara  saçıldı…

Vesta’dan  uzaklara  saçılan  göktaşları “Kirkwood  Aralığı” (Kirkwood  Gap)  adı  verilen  bölgede  toplandı…

Jüpiterin  kuvvetli kütleçekimi  sebebiyle  kararsız  bir yer olan  bu  bölge,  yüz  milyon  yıl  kadar  süren  bir  süreçte, bölgedeki  göktaşlarını çok farklı  yörüngelere fırlattı… Bunların  bir  kısmı Dünyaya-yakın  yörüngelere  yerleşerek, V-Tipi   Küçük Astroidleri oluşturdular… 3551 Verenia, 3908 Nyx,  4055 Magellan bunlardan  bazıları…

Bu  Dünyaya-yakın  asteroidlerin maruz  kaldıkları  daha  küçük  çarpışmalar  sonunda, bir  kısmı  zaman  zaman Dünyaya  çarpan,  göktaşları  ortaya  çıktı…

Bilim  insanları,  kozmik-ışına  maruz  kalma  seviyelerine  bakarak, HED   türü  meteoritlerin, Dünyaya çarpmadan  önce, 6-73  milyon  yıl  kadar  süren   birçok  belirgin  çarpışma  olayı  yaşadıklarını   belirledi… 

Diyojenitler (Diogenites)   “D”  sınıfı HED’ler  olup, esas  olarak  (az  miktarda plagioclase, olivine, troilite, ve   chromite   ile  birlikte) “orthopyroxene”  ve  “hypersthene”den  oluşur… Eyükrit’ler (eucrites) gibi, diyojenitler  de çok  az  miktarda Nikel-Demir (NiFe) metal  içerir… Diyojenitlerin  çoğu belirli  seviyede  ezilmiş/parçalanmış  olsa  da, içlerinde beş  santim  kadar  boyda “hypersthene”  kristali  de bulunabilir…

Diyojenitler, volkanik   yüzey  akıntılarından farklı  olarak, ana  mağmadan  kristal  ayrılması (crystal seperation)  ile  oluşmuştur…

Eyukrit  ve  diyojenitler  aynı  ana kütlenin, sırasıyla, yüzeye  yakın  ve  derin  bölgelerinden   ortaya  çıkmıştır…

Diyojenitlerde   yüzde  otuz  oranında olivin  içerenlerle  karşılaşılmıştır (olivin diyojenitleri)… (Bu  durumda,  büyük  oranda  olivin  içerek  göktaşlarının Vesta’nın ilk  olarak  farklılaştığı döneme  ait kaya parçaları  olduğu anlaşılmakta…!)

Diyojenitlerde %45-60 Olivine, %26-38 Orthopyroxene, Chromite, Plagioclase, Pigeonite, Trolite, Diopside  ve K-fldspar  ile Fosfat  ve Silis  bulunmakta…

Taneli  yapıya  sahip  diyojenitlerde  tane  büyüklüğü milimetreden  santimetreye  kadar  değişebilmekte…

Örneklerden  de  görüldüğü  gibi  meteoritler (göktaşları) oldukça  farklı  renklerde  olabilmekte… Atmosfer  içindeki  yolculukları  sebebiyle  ve  ısı  etkisiyle, taşlı  yapıda  olanların dış  yüzeyleri  herne  kadar  kararmış/yanmış  olasa  da, özellikle  yere  çarptıktan  sonra  parçalananlarda bu  kömürleşmiş  yüzey  mevcut  olmayabilir… Şüphesiz, demir-nikel’ce zengin (metalik)  göktaşlarını  teşhis  etmek  (gerek  şekilleri,  gerek  ağırlıkları  ve  gerekse mıknatısa  tepkileri  sebebiyle) çok  daha  kolay…

Özellikle bazı,  nisbeten  açık  renkli,   göktaşları,  bu  konuda uzmanı  dahi  yanıltacak  bir  görünümde  olabilir…

Şüphesiz, kesin  teşhis, biraz  pahalı  bir  işlem  olan,   mineral  analiziyle  gerçekleştirilebilir… İnternet  ortamında  bolca  bulunan  göktaşı  fotoğrafları  da, bu  konuya  yabancı  olanlara fazlasıyla  yeterli bilgi kazandıracak  bir ortam  sağlamakta…

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.youtube.com/watch?v=8e8B1ntT7e4

https://en.wikipedia.org/wiki/HED_meteorite

http://nau.edu/cefns/labs/meteorite/classification/diogenites/

 

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s