Asteroidler hangi maddelerden oluşuyor…? (What are asteroids made of? )

 

PowerPoint Presentation

Asteroidlerde  bulunan  mineraller.

(Kaynak: Planetary Resources/Universetoday.com)

Universetoday.com’da 12 Eylül  2015  tarihinde  yayımlanan  bir  yazı  bu  konuya ışık  tuttu…

Asteroidler  genelde kayalardan  oluşmakta… Bunların  yanında  kil (clay),  silikat, demir  ve  nikel  de bolca  bulunan  diğer  maddelerden… Asteroidlerde,  çok  daha  az  oranda  olmak  üzere  başka  mineraller  de bulunuyor…

Asteroidler, Güneş  Sisteminin  4.5  milyar  yıl  önceki  oluşum  sürecinde   gezegen  oluşumlarından  arta  kalmış, düzensiz  şekilli   ve  kayalık  “erken-gezegen-diski” (protoplanetary  disk)   kalıntıları…

Gezegenbilimcilere  göre, bu  diskin  büyük  bir  bölümü  Güneş  Sistemindeki  gezegenleri  oluşturdu… Ancak, gezegen  oluşumuna  -bir  şekilde-  dahil  olamayan kalıntıların  bir  bölümü  de asteroidleri  oluşturdu… Şüphesiz,  asteroidler Güneş  Sistemindeki  en  son  (uç)  maddeler  değil… Bunları  göktaşları  ve  uzay  tozu izliyor… 

Bilim  insanları,  özellikle  Jüpiter’in  bir  kısım  uzay  tozu  ve  (asteroidler  dahil) kayasının gezegenleşememesinin  ana  sebebi  olduğunu  düşünüyor… Gezegenler  gibi  büyük  gök  cisimleri,  kütleçekimlerinin  etkisiyle,  gök  taşlarının  bir  araya  gelerek  birleşmesini engelleyebiliyor…!

 “Asteroid”ler-bize  göre-  henüz  yeterince  tanımlanmamış  gök  cisimleri… Bir  tarafta  boyu  yüzlerce  kilometreyi  bulan  gök  cisimleri  bu  adla  anılırken,  diğer  taraftan,  boyu birkaç  metreyi  geçemeyen  gök  cisimleri  de  bu  adla  anılabiliyor… Mevcut  adlandırmada  sıkıntılar  olduğu  ve  asteroid  sınıflamasının  netleştirilmesi  gerektiğini  zaman  zaman (ve  saygın astronomi  siteleri  üzerinden)  gündeme  getirsek  de, bu  konuda  henüz  bir    gelişme  sağlanamadı…! (Güneş  Sisteminin “sınırı”nın  tanımlanmaması  gibi…!  Ayrıntısına  girmeden, bulunduğu  ortam  ve  kaynağı ne  olursa  olsun,  boyu  bir  kilometreden  daha  küçük  olan  gök  cisimlerinin “asteroid”  olarak adlandırılmaması  gerektiğini  düşünmekte  ve önermekteyiz…)

Bilim  insanları, gerek  gezegenlerin ve  gerekse  asteroidlerin  oluşum  sürecini, sürekli  ve  şiddetli  çarpışmaları  da  dikkate  alarak, küçükten  büyüğe  doğru birikme/birleşme  olarak  görüyor… Şüphesiz, parçalanma  ve  birleşmeler birçok  kere  tekrarlanmış  olmalı… Hem  parçalanma  hem  de  birleşmelerde  ortaya  çıkan  yüksek  sıcaklıklar  sebebiyle ergime  ve yavaş-ani  donmalar  da  sözkonusu  oldu… Göktaşlarının  makro  ve  mikro   yapıları  incelendiğinde  bu  sürecin  izleri  kolayca  görülmekte…

Araştırmacılara  göre,  asteroidlerin  yapısı  oluştuğu  anda  Güneşe  ne  kadar yakın  oluşuna  bağlı   bir  durum…  Güneşe çok  yakın  konumda ortaya  çıkan  asteroidler,  ana  maddesi  karbon  olmak  üzere, nitrojen,  hidrojen  ve  oksijenden  oluşuyor… Güneşten  uzakta  ortaya  çıkan  asteroidler  ise  silikat  kayalarından  oluşuyor…  Silikatlar  yerkabuğunda  ve  Güneş  Sisteminde  bolca  bulunan  maddeler… Silikatları  oluşturan  silikon  ve  oksijen  yerkabuğunda  bulunan  maddeler  içinde  bolluk  açısından  ilk  iki  sırayı  teşkil  ediyor…

Metalik  yapıdaki  asteroidlerin  yüzde  sekseni  demirden  oluşuyor… Geriye  kalan  yüzde  yirmiyi  ise nikel, iridyum, palladyum, platin, altın, mağnezyum,  osmiyum, rutenyum ve  rodyum  gibi  diğer  kıymetli  metaller  oluşturuyor…

Asteroidler  içinde yarı  silikat  ve  yarı  metalik  olanlar  da  mevcut…

Platin  grubu  metaller  yerkabuğunda  en  nadir  şekilde  bulunan  maddeler…  Bu  sebeple  çok  kıymetliler…

Asteroidlerde (göktaşlarında)  madencilik  yapmayı  hedefleyen “Planetary  Resources”  firmasına  göre, bu  kıymetli  metaller  asteroidlerde  çok  yüksek  oranda  bulunabiliyor.  Bu  firmanı  beyanına  göre  ve  bir  örnek  olarak, pilatince  zengin  olan  500  metre  boyundaki  bir  göktaşı, Dünyada  bugüne  kadar elde  edilmiş  platin  grubu  metalden  daha  fazlasını sağlayabilir… !

Bir  uzay  aracı  gönderilerek  gerçekleştirilen asteroid  incelemeleri  kapsamında, Hayabusa  aracı  ile  incelenen   asteroid   Itokawa’yı  oluşturan  ana  maddelerin  olivine  ve  pyroxene  mineralinden  oluştuğu  anlaşıldı… Bu mineral  kompozisyonu  Dünyaya   geçmişte   bolca  çarpan göktaşlarıyla  aynı  yapıdaydı…

Asteroidlerde  metallerin  yanında suyu  oluşturan elementler  ile  bizzat  (donmuş)  su  da  bulunmakta… Araştırmacılar  asteroidlerin  yüzey  kabuğunun  altında, başka  küçük  göktaşlarının  çarpması  ile  oluşmuş   su  buzunun  da  mevcut  olabileceğini  düşünmekte… Vesta  kraterlerinin  duvarlarında, bir  zamanlar  bu  yüzeylerden  suyun  aktığına  dair  izlerin  varlığı  belirlendi… 

Asteroidler  zamanla  değişime  uğrayabilmekte… Bilim  insanları, Vesta  örneğinde  olduğu  gibi, bazı  asteroidlere  çarpan demirce-zengin  göktaşlarının  bu  asteroidin  merkezine  doğru  batarken, merkezdeki  lavı  yüzeye  taşırmış  olduğunu   ileri  sürdü…

Asteroidler, genelde,  üç  farklı  tipte  ortay  çıkıyor:

“C”  sınıfı karbonca  zengin (carbonaceous)  asteroidler   mevcut  asteroidlerin  en  büyük  kısmını  oluşturmakta  olup, Ana  Asteroid  Kuşağının  dış  bölgesinde  yer  almakta… Güneşin  yapısına çok  yakın  bir yapıda  olan  bu  cisimler  hidrojen, helyum  veya  diğer  uçucu  (volatile)  maddelerce  fakir  olanlar…

“S”  sınıfı parlak asteroidler  Marsa  yakın  iç  bölgede  bulunanlar… Metalik  demirce  zengin  olan  bu  gök  cisimleri demir  veya  mağnezyum  silikatları  da  içerebilmekte…

“M”  tipi  metalik  asteroidler Ana  Asteroid  Kuşağının  orta  bölgesinde  yer  almakta  ve  genelde  metalik  demirden  oluşmakta…

“D”  tipinde  olan  ve  Jüpiterin  “Trojan  Asteroidleri”  olarak  bilinen  bu  gök  cisimleri   karbon  esaslı  olup,  “V”  tipi  asteroidler  Jüpiter  ile Uranüs  arasındaki  bölgede  yer  almakta  ve  bunların  Kuiper  Kuşağı  içinde  oluştukları  düşünülmekte…… Bu  gök  cisimleri  henüz  yeterince  incelenemeseler  de,  bunların organik  maddece-zengin  silikatlar, karbon, “anhydrous” silikatlar  ve  su  buzundan  oluştuğu  düşünülmekte…

asteridmaddesi

Asteroidlerde  bulunan  metal  örnekleri.

(Kaynak: Planetary Resources/Universetoday.com)

Asteroidler, genelde, Güneşe  yaklaştıklarında  dahi  kuyruk  oluşturamaz… Ancak  bunun  istisnaları  da  var… Asteroid  P/2010A2  ve  diğer  on  iki  örnek  gök  cisminin “kuyruğumsu”sunun  varlığı  belirlendi… Araştırmacılar,  bu zayıf  kuyruğun  asteroidlere  başka  bir  gök  cisminin  çarpması  sonunda, saçılan  tozdan  oluştuğunu  düşünmekte…

Asteroid  tanımına  da  bağlı  olarak,  Güneş Sisteminin  tamamında  150 milyon  kadar asteroidin  var  olabileceği  hesaplanıyor… Araştırmacılar, Ana  Asteroid  Kuşağında (Main  Asteroid  Belt) boyu  bir  kilometreden  büyük 1.1-1.9 milyon  asteroidin  var  olduğunu  ileri  sürdü…

Eylül 2015  itibariyle,  boyu  bir  kilometreyi  aşan  Dünyaya-yakın (Near-Earth)   875  asteroidin  varlığı  belirlendi… Bunlardan 1600  kadarı  ise “Potansiyel  Olarak  Tehlikeli  Asteroid” (Potentially Hazardous Asteroids-PHAs)  olarak  sınıflandı…

Şimdilik,  bunlardan  herhangi  birinin Dünyaya  çarpma  olasılığı  mevcut  değil… Yine  de, 15  Şubat 2013’te  meydana  gelen  “Chelyabinsk  Göktaşı”  olayı  örneğinde  olduğu  gibi, adı  ve  kaynağı her  ne  olursa  olsun,  göktaşları  Dünyaya  sürpriz  ziyaret  yapabilir  ve  keyfimizi  kaçırabilir…!

Bunlardan  korunmanın  tek  yolu  “zihnen”  uyanık  ve  ilgili  olmaktan  geçiyor…

 

Yararlanılan  Kaynaklar:

https://www.youtube.com/watch?v=dpmXyJrs7iU

https://www.youtube.com/watch?v=dcTnhFL1Uwg

http://www.universetoday.com/37425/what-are-asteroids-made-of/#comments

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s